Tariedings literêre Alvestêderintocht

Moandei 6 maaie

Moarn is it safier; de Alvestêderintocht fan 2013 mei de start om 07.00 oere yn Ljouwert. Tryntsje van der Veer, dichteres en mei-organisator fan it Literêr Sirkwy,
is der klear foar. Alle dagen wurdt der sa’n 40 oant 50 km. rûn. It soe geweldich wêze dat der safolle mooglik dichters en skriuwers meirûnen, dy’t út en troch ho hâlde om sels in fers of ferhaal foar te lêzen, of harren foarlêze te litten troch skriuwers dy’t net meidogge, mar de rinners al efkes stypje wolle mei in moaie tekst. Elts is wolkom om dat te dwaan.

Om yn foarm te bliuwen bringt Tryntsje alle dagen in besite oan in Frysk dichter of skriuwer om de ynwindige minsk te fersterkjen mei in goed miel en in noflik petear. Foar eltse gasthear of –frou sil se ûnderweis in passend presintsje meitsje yn foarm fan in hyt-fan-̓e-pinne-haiku. Wilens it miel wurdt der uteraard praat oer it earder wurk en de nijste projekten fan de skriuwers. Binne jo benijd?
Folgje dan de kommende wike dit weblog, dêr’t de reis alle dagen beskreaun wurdt.

Tryntsje van der Veer skriuwt oer de wrâld om har hinne. It tema  ̀binnen en bûten’ komt hieltiden mear nei foaren. It giet oer oergongen, it oerflak, it trochbrekken en de ûntjouwing dernei. Oer it eigene en it oare, it sichtbere en it ûnsichtbere en de syktocht ûnderweis.

Der steane twa bondels mei cd op har namme: Binnentún (2009) en Fan binnen út, ier foarjier – From within, early spring (2011). Ouke Kooistra en Rob du Jardin wurken oan dizze cd's mei (foto’s, muzyk). Sy wurket as psychiater-psychoterapeut en coach yn Noard-Nederlân en Utert.

Wa’t Tryntsje persoanlik in tekst foarlêze wol, kin de deis tefoaren in e-mail stjoere (mei syn tillefoannûmer en it plak fan moeting) nei ruurdtsje61@gmail.com.

Ik sil it tillefoannûmer dan trochstjoere nei Tryntsje en dy nimt dan ûnderweis sels kontakt mei jo op om troch te jaan wannear’t sy op it plak fan de moeting oankomt. Foar wa't har net ken; dit is se:

Tryntsje van der Veer

En no der mar plat foar ...Moarn mear!

Pot-ite by poëten

In aksje fan it Literêr Sirkwy fan It Skriuwersboun mei as tema: sport en iten tidens de Alvestêderintocht.

In rinner – of kuierder – moat goed sportyf wêze, want der sille tidens de Alvestêderintocht hiel wat kilometers fretten wurde moatte. Underweis is it saak om op ‘e tiid wat te iten en foaral te drinken, en jûns hawwe de kuierders ferlet fan in streksum miel en in goed bêd. Mar hoe sit it mei de geastlike stipe?

It Literêr Sirkw, ûnderdiel fan It Skriuwersboun, heakket tsjinwurdich ek oan by gruttere eveneminten. Fansels is dan de Alvestêderintocht fan 2013 dêr in prachtige gelegenheid foar. Dy kuiertocht begjint tiisdei 7 maaie mei it trajekt Ljouwert-Sleat (49,84 km). Woansdei 8 maaie wurdt der rûn fan Sleat nei Warkum (44,91 km), Himelfeartsdei fan Warkum nei Frentsjer (42,37 km), freed 10 maaie fan Frentsjer nei Dokkum (43,33 km), en de tocht einicht op sneon 11 maaie mei it lêste stikje fan Dokkum nei Ljouwert (28,57 km)

Tryntsje van der Veer, dichteres en mei-organisator fan it Literêr Sirkwy , sil  besykje alle fiif dei-ôfstannen te rinnen. Leden fan It Skriuwersboun, mar ek dichters en skriuwers dy’t dêr net by oansluten binne, wurde útnoege om mei te rinnen, al is it ek mar  foar ién dei. Eltsenien dy’t wol, kin Tryntsje efkes skoftsje litte om har te stypjen mei in fers of ferhaal om de geastlike motor op te laden.

Eltse dei skoot sy op in stuit oan tafel by in Frysk dichter of skriuwer om de ynwindige minsk te fersterkjen mei in goed miel en in noflik petear oer de skriuwerij dêr’t de gasthear of –frou him of har mei dwaande hâldt. At it meisit fynt se dêr ek in plakje foar de nacht, sadat sy moarns ier wer fris oan de start ferskine kin.

Der wurdt alle dagen troch my ferslach dien fan Tryntsje har wjerfarren. Dat ferslach sil jûns, oan it ein fan de dei,  op dit weblog delset wurde en yn de rin fan 'e wike ek op de site fan It Skriuwersboun.

Literêr Sirkwy set útein mei in kursus Better Presintearjen!

Workshop jûn troch Philip Curtis

Net eltse skriuwer of dichter dy't wolris op in poadium stiet, is like wis fan syn stim en hâlding by it foar it ljocht bringen fan poëzy of ferhalen.
Hoe brûkt men bygelyks in mikrofoan? Wêr lit men syn hannen?
At jo graach ris wat tips en hânfetten krije wolle soenen om dat better oan te learen, dan krije jo dêr no de kâns foar.

Op sneontemiddei 13 april wurdt der in ynteraktive kursus jûn foar skriuwers (Frysk, Hollânsk, dialekt) dy’t harren poadiumpresintaasje ferbetterje wolle. De kursus is in ferfolch fan op dy fan it skriuwerswykein yn Riis yn 2012, mar is likegoed nijsgjirrich foar minsken dy't foar it earst meidogge.

Dosint is Philip Curtis, in muzyk- en teaterman dy’t ûnderfining hat op it mêd fan presintearjen op in poadium. Nim foaral eigen wurk mei om mei te oefenjen. Curtis sil ek jo mooglike fragen beäntwurdzje.

Foar wa:                    leden en net-leden fan It Skriuwersboun

Datum:                       sneon 13 april 2013

Lokaasje:                   Kafee Wouters yn Ljouwert (foar it NS-stasjon oer)

Tiid:                            Ynrin om 13.00 oere, start 13.30 oere

Skoft:                          15.00-15.30 oere

Ofrûn:                         likernôch om 17.00 oere

Kosten:                       fergees

Opjefte:                      is nedich, graach opjaan foar 11 april fia Ruurdtsje61@gmail.com

Oer Philip Curtis:      http://www.onwings.nl/programma/philip-curtis/

De organisaasje fan it Literêr Sirkwy leit yn hannen fan Tryntsje van der Veer en Ruurdtsje de Haan.

Wurden ynstee fan blommen

 

Tsjêbbe,

Twa kear haw ik by dy op poëzykursus sitten, ik mien yn 2005 en 2007. Wat fûn ik dat moai! It wie bepaald gjin opjefte, al like it soms dreech om in opdracht mei nei hûs te krijen en betink mar wat by in tema. Wêr’t wy dan as kursisten ek mei kamen; it wie altiten goed. Net, datst de tekst goedkardest – dêr lietst dy nea oer út – mar do lietst eltsenien yn syn wearde. De iene dichte no ienris sa en de oare sa.

Dat woe net sizze dat der net oer praat waard. Sterker noch; do joechst dyn lêserfaring op papier en joechst ek de goede en swakkere parten fan it fers oan. Mar nea yn de sin fan ‘dit is sa net goed’  of ‘ dat moatst oars dwaan’.  Do lietst leaver sjen wat der noch mear mooglik west wie, of hokker kant at jin ek út tinke koenen, en wêr’t de spanning yn in fers lei.
Ik hie it idee datsto derfan genietest. En wy mar wurkje en huverich ús wurk foarlêze oan dy en de oare kursisten. De jûnen fleagen foarby. Doe’tsto mei it kursusjaan ophâldest, bin ik der ek mei ophâlden. Ik woe drekst net wer in oarenien op dy stoel sjen.

Mar it aldermoaiste datst my joechst, wie dyn hân op myn skouder. It kaam my sa nuver foar; do hiest gjin hûn en ek net iens in stôk. Do hiest minsken. Dat wist ik doe noch net.
Dus de earste kear datst my fregest om dy mei nei ûnderen te nimmen yn Tresoar wist ik eins net hoe’t ik it hie. De hân fan immen oars, immen dy’t achter myn stean moast, in hân op myn skouder, in man, dy’t hielendal op my fertrouwe moast by it ôfrinnen fan ‘e houten treppen… Ik krige it der benaud fan. Wat as ik te hurd gie? Wat as ik net op tiid warskôge dat wy nó by de treptreden wienen? Wat as ik fergeat te sizzen dat der no in platoke mei in draai kaam, foardat de trep wer fierder gong? It wie, oftst mei dyn hân ek krekt efkes dyn libben by my op it skouder leidest. Mar it gie altiten goed.

En soms, at ik fielde dat ik net al te wis fan mysels wie, hiesto my beet. Wy foelen nea.   


 

Kâld

Kâld

 

Winter komt neier.

Ik fiel it oan de loft

en oan de wurden dy’t ik skriuw.

Alles wurdt helder: de strjitte

is oan de ein ta te sjen. De wurden

hawwe gjin ein.

Ik bin tichter

by de wierheid yn desimber

as yn july. Ik bin dichter

by de graasje fan de kalinder, liket it

soms wol. Dochs, de wurden net, de stêden

nimme har ein.

At der earne

simmer en winter, mar in stjer

baarnde dy’t in ynwyt ljocht joech.

Ik sis in stjer, mar it

mei alles wêze. At it mar baarnt en

wurden waarmte jout.

Mar ik leau

net, winters noch minder, oan

sa’n stjer. Yn wurden moat ik leauwe.

Mar wa kin dat? Ik bin

in stim, stjerrend en kâld, fol

winterske wurden.

Remco Campert
Ut: Berchtensgaden,
De bezige bij, Amsterdam 1953

oersetting: R. de Haan

Glydzje

it âlde wyfke
de rollator foar har út
as wie it in stoel

Duorsumens

 

Hjoed moast ik ynienen tinke oan ús pake, dy’t feehanneler wie. Om’t er frjemde wurktiden hie, wie er eins noait mei itenstiid thús.
Yn de jierren sechstich en santich fan de foarige ieu wiene der yn pake syn hûs gjin gaskachels, en al hielendal gjin sintrale ferwaarming. Hy hie houtkachels. Twa. Ien yn de foarkeamer en ien yn de achterkeamer. Yn de keuken, it klompehok en boppen wie der gjin ferwaarming. Beppe hie op it graniten oanrjocht wol in twapitsgassteltsje op butagas te stean, en fierders hie se twa petroaljesteltsjes om iten op te sieden of der waarm op te hâlden. 

By pake-en-dy waard der middeis om tolve oere waarm iten. It moarns- en jûnsmiel bestie út brochjes, bakken en jûns faak mei in stik roggebrea derby.
“Brea slacht de honger dea”, sei pake dan. Leafst hie er dêr dan wat fynsnien spek op, of krûdtsiis. Dat er snijde mei in herdersmeske dat sa tin wurden wie troch it folle brûken, dat it hast wol in stikje izertried like. By pake gjin potten mei nútsjesmoar of sûkelarjepasta. Heechút ris in pakje sûkelarjekerrels, op snein of mei de hjeldagen.

Der wie noch in apartichheid mei pake syn iten. At pake der net wie mei it middeismiel, die beppe syn iten gleonhyt yn in grutte itenspanne. Net sa’n plattenien as wy hjoed-de-dei hawwe, mar it like mear op wat tsjinwurdich in soppanne is, of sa’n pastaboard, mei in djippe kûm deryn. Beppe skepte de panne goed fol, die der in omkeard board boppenop, en dan wuolle se dat yn in grutte baddoek. It hiele gefaarte waard ûnder de tekkens en de wytkanten sprei, oan it fuottenein fan it âldersbêd skood. At pake dan thúskaam fan de freedsmerk yn Ljouwert, sa om twa oere hinne, koe er earst even lekker ite, en neitiid in kniperke dwaan yn in swietrokich, waarm bêd.  It is noch gjin fyftich jier lyn dat it sa gie, miskien ek wol by oare minsken út dy tiid. Der waard net folle wei.

Bûten, tsjin it hûs oan, wie in soarte fan ticht ôfdakje boud, dêr’t pake it hout foar de kachels yn bewarre. It hokje wie wol wetter-, mar net wynticht. Dan siichde it hout goed troch, sei pake, en waard it hout fansels droech. Yn dat hokje hie er in ekstra keamerke timmere. By’t simmer sliepten de útfanhûzers dêryn. En sliépe datst dêr koest! It rook altiten hearlik nei hout en hea en gers. Meidat der gauris in sigentsje trochhinne gie, wie it krekt oftst yn de bûtenlucht leidest te sliepen. Los fan it hûs, mei in skulpepaadsje dernei ta, stie de stâl. Dêr wie it húske; in brede, houten kiste mei in gat deryn en in lid mei hantfet derop, moai laaiblau farve. It húske stie boppen de groppe, dus fan minske en bisten koe alles yn ien kear ferwurke wurde. Dêr siichde it ek, trouwens. Mar sa wienen der gjin spuitbussen mei rûkersguod nedich. En at it al te donker wie, stie der in nachtromer ûnder it bêd.

Meander

Update

Der binne in pear nije - út it Frysk oerset - gedichten fan my pleatst yn it Hollânsktalich Meandermagazine.

Alle dagen binne wer oars

No’t de stúdzje ôfrûne is, falt der in reade see foar my iepen. Wis, ik sjoch om nei betelle wurk, mar dat skynt op dit stuit in yllúzje te wêzen. Net dat ik dêr lest fan haw, oeh deule nee. Yntusken haw ik alwer ien holpen te ferhúzjen, húshâldlike putsjes dien dy’t allang dien west moatten hiene, striklinten oan de doarpshûsskelken naaid, tûzen boesgroenen strutsen en 50 pakketsjes mei snobbersguod klearmakke foar Sint Marten.

Fan ‘e wike kaam der in skoansuster del dy’t der in hiele fytstocht foar oer hân hie om hjir te kommen. Doe’t se deryn kaam frege se mei in suver benaud gesicht oft it wol paste foar de tee. Skynber haw ik my de lêste tiid nochal wat ôfsluten. Dat benaude fan har, dat wie wol in teken oan de wand, net? De sosjale kontakten ûnderhâlde, dêr bin ik noch nea goed yn west. Ik wol wol goed, mar it slagget my mar net om maklik ta de doar út. En wês no earlik; eltse kear at jo earne komme skept dat al hast ferplichtings. Of jo moatte de lju, dêr’t jo by op besite west hawwe, útnoegje om ‘ it ris wer op te heljen’, of se helje jo oer om earne oan mei te wurkjen, eat foar se te dwaan of, yn it slimste gefal, sit te nimmen yn it bestjoer fan de feriening dêr’t jo op dat stuit te gast binne.  Ik haw dus hâlden en kearen om my te hanthavenjen yn it ‘normale’ libben. Dit efkes ta ynformaasje fan dyjingen dy’ t tinke dat ik no ‘yn in gat fallen bin’.

Net dus, mar mei skriuwen hawwe dizze nije tiidsomstannichheden ek noch net folle te krijen.

Tweedehandsboeken zijn uitgelezen koopjes *

Top of Form

Bottom of Form

Juster haw ik einlings de reis ris ûndernommen nei Tresoar syn jierlikse boekeferkeap. Dêr wie oant no ta neat fan kommen omdat ik my der de tiid net foar gunde. De ferkeap duorre fan 10.00 oant 14.00 oere. Doe’t ik der om 11.00 oere hinne wie, hienen de measte sneupers de bút al binnen seach ik wol. Der stienen etlike fytskes mei grouwe fytstassen deroan bûten foar de doar. Binnen strúnde ûnder oaren myn âld-dosint O.V. om. De feiling fan âlde, djoere en seldsume eksimplaren wie krekt begûn.

Ik wist net rjocht wat ik ferwachtsje koe, mar der leinen boek en yn it Frânsk, Ingelsk, Dútsk, Frysk en Hollânsk yn lange rigen op tafels útspraat, mei de rêgen nei boppen ta. Der siet wol in sekere oardering yn; keunstboeken leinen byinoar, en foar safier mooglik ek de talen. De moaiste boeken binne foar my de brûkte boeken, brûkt yn de wiere sin fan it wurd; dêr’t de foarige eigner eat ûnderstreke of wat yn skreaun hat. Altyd nijsgjirrich wat in oar derfan fynt. Der leinen âlde, mar ek noch wol frijwat nije boeken. Myn rispinge wie:

Onze mysterieuze wereld, Heilige plaatsen. Verloren Continenten, Symbolische landschappen, Antieke steden. Houten, Van Holkema & Warendorf, 1987.  € 3,00

Geschiedenis van Friesland. Kalma, J.J., Spahr van der Hoek, J.J. en De Vries, K., Leeuwarden, Miedema Pers, 1973. € 5,00. In meidielsum boek, dat seach ik sawol, en omdat der noch wol in pear lakunen by my sitte oer de skiednis fan Fryslân, like my dit boek wol goed ta om ris troch te nimmen.

Bydragen ta de didaktyk fan it Frysk yn it fuortset ûnderwiis. Breuker, P. e.o., Ljouwert, Afûk, 1982.  € 1,00. Bin benijd nei it nivo dat dizze learlingen behearskje kinne moatte.

Nederlandsch – Friesch Woordenboek. Wumkes, G.A. en De Vries, A., Sneek, A.J. Osinga, 1918. € 3,00. Lekker, sa’n âld wurdboek!

De mens en zijn handschrift. Van der Wal, T.J., Amsterdam/Antwerpen, L.J. Veen 1947. € 1,00. Hânlêzen en grafology boeie my oermjittich.

Op ’t aljemint. Dykstra J.K., Ljouwert, Afûk, 1987. € 1,00 Dizze hie’k al, mar dêr wie ik op it stuit net wis fan. Om dy iene euro koe ik it risiko net nimme en lit him lizze. Omdat ik sljocht op taaldinkjes bin, woe ik him perfoarst hawwe. € 1,00

Efkes taalbuorkje. Tsjepkema, H., Ljouwert, Koperative Utjowerij, 1978. € 1,00. Dizze hie’k ék noch net!

Nederlandse Spraakkunst. Derde stuk, De leer van de woordsoorten. Den Hertog, C.H., Amsterdam, W. Versluys, 1973. € 1,00

Tussen volkstaal en schrijftaal. Feitsma, A., Ljouwert, Koperative Utjowerij, 1978. € 1,00. Bin benijd.

Omgean mei literatuer. Riemersma, Tr., Ljouwert, Noarderlike leargongen, 1987, € 1,00. Dit boekje ha’k meinommen om in sin dy’t ik lies (mar sa gau net weromfine kin) wêryn’t Riemersma sa likernôch seit dat jo fansels net alle literatuer dy’t der is, lêzen hawwe kinne en dat jo dus ek net oer elts ferneamd literatuerboek meiprate kinne, domwei omdat in minske no ienris net alles lêze kind hat. Dy sin spruts my oan, omdat er sa raak is.

Lexicon van de taalwetenschap. Booij, G.E, Kerstens, J.G. en Verkuyl, H.J., Utrecht/Antwerpen, Het Spectrum, 1975. € 1,00. Altyd nuttich. Dit is bygelyks in aardich lemma: Seks-antomynie. Twee constituenten zijn seks-antoniem wanneer hun betekenisinhoud identiek is behalve voor wat betreft de specificatie ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’. Voorbeeld: bruidegom-bruid, acteur-actrice, conducteur-conductrice, dief-dievegge. Bij neutralisatie van de seks-antonymie wordt de mannelijke vorm gebruikt, bijvoorbeeld: Wie eens steelt, is altijd een dief (niet: dievegge).

* Sitaat fan: Bert Dewilde

P- tinzen

 

Yn it brief dat de organisatoaren fan Projekt P nei deputearre Jannewietske de Vries stjoerd hawwe, meitsje sy melding fan in goed tritich skriuwers dy’t protestearren tsjin it foarnimmen fan de provinsje om twa wichtige literêre prizen ôf te skaffen, nammentlik dy foar oersetting en dy foar debuten. Noch ris sa’n tweintich oare skriuwers wienen net by it protest tidens de útrikking fan de Obe Postma-oersetpriis en de Fedde Schurerprizen op 12 oktober lêstlyn oanwêzich yn Tresoar, mar makken wol kenber dat sy it ek net iens wienen mei de ôfskaffing fan de neamde prizen. Mei-inoar binne dat in goed fyftich skriuwers dy’ t fan har hearre litten hawwe. Ik tink dat dat in oantal is om rekken mei te hâlden. Ik wit net krekt hoefolle skriuwers der yn it Frysk skriuwe, mar foar myn literatuerûndersyk oan de RuG kaam ik yn 2010 op 93 dichters (dy’t te trasearjen wiene). Guon fan dy dichters binne ek proazaskriuwers. Der sit dus in oerlaap yn. Ik sei al dat ik net krekt wit hoefolle skriuwers der binne dy’t suver en allinne proaza skriuwe, mar ik tink dat at de fyftich skriuwers dy’t protestearren in frij heech persintaazje foarmje fan it gehiel oan Fryske skriuwers. Troch de provinsje mei de aksje fan Protest P dus wis wol as in serieus sinjaal opfet wurde.

Wat it ferdwinen fan prizen foar debutanten oangiet; ek dy soe ik net te gau fersmite, net de Fedde Schurer-, mar ek net de Fedde Schurerpublykspriis. Hoewol’ t dy lêste priis by it stimmen dêrop no noch fraudegefoelich wêze kin, soe der dochs in publykspriis bliuwe moatte, al is it allinnich mar om de ‘gewoane’  Frysklêzers temjitte te kommen. Oft dat no in  'Fedde'priis wêze moat of dat dy priis in oare namme kriget, dat makket my neat út.

Likegoed fyn ik it idee fan debutante-beurzen nijsgjirrich. Der stiet yndie efter eltse beam net in nije talintfolle skriuwer, mar by sa’n beurs is it dochs eins begûn om it skriuwen te stimulearjen? Om my hoecht dat jild net oan âlde rotten bestege te wurden; dy hawwe harren paad al fûn. It stimulearjen fan debutanten moat nije Fryskskriuwers just oantrune om har yn it skriuwen te ferdjipjen en te ûntwikkeljen. Miskien groeit sa’n debutant net út ta in bekend of produktyf skriuwer, mar miskien ek wól. It giet de provinsje tink ik earder om it idee. Foardat sa’n beurs oanfrege wurde kin sil de aspirant-skriuwer him ommers earst goed yn de Fryske skriuwtaal ferdjipje, oars kin er sa’n beurs nea besette. Dat is de earste winst al. In manier om út te finen oft it in talintfolle debutant betreft soe de eask fan ien eardere publikaasje fan dy debutant wêze kinne (jildt dat allinne by it Letterenfonds foar in stimulearringsbeurs, of sil dat aanst ek sa wêze by it plan fan de provinsje foar de fiif nij yn te stellen stimulearringsbeurzen?), mar eins fyn ik dat net in goede manier. Want dan hat de aspirant beurs-oanfreger de útjouwer earst al as hifker hân. At er dy tûkelteam passearre is, is er dus eins al gjin debutant mear. Boppedat liket dat in fisieuske sirkel te wurden, want hokker útjouwer stekt syn nekke tsjinwurdich noch út foar in debutant? Utsein at dy debutant sels mei in sekfol jild by de útjouwer oansetten komt, fansels. Mar dan liket it oft de debutant syn earste útjefte 'koft' hat en driget it gefaar fan klasseferskil tusken debutanten, allinne om’t de iene de middelen ta in earste publikaasje wol hat en de oare net. Dy kant moatte wy net út wolle.
Wêrom soe de redaksje fan Ensafh., dy’t al of net in x-oantal bydragen fan in mooglike beursoanfreger behoffene hat, net fiif kandidaten jiers foardrage kinne oan de provinsje, bygelyks? De redaksje fan Ensafh. bestiet út minsken dy’t yn it fjild wurkje en doel hawwe oer de matearje. Eventueel soe dat yn gearwurking kinne mei It Skriuwersboun. Dizze foarm fan foardragen fan kandidaten tsjinnet dan fuort-en-daliks twa doelen: én it leveret mear kopij op foar it literêre blêd (en faaks ek mear lêzers) én skriuwers binne mear belutsen en krije sels mear ynfloed op it takennen fan in beurs. Koartsein; de prizen net samar ôfskaffe (om it prizejild hoecht dat ek net), dy miskien al wat oars ynrjochtsje, en de stimulearringsbeurzen likegoed ynfiere. En dan foar de organisaasje fan de priis-útrikkingen in studint Frysk as staazjerinner ynsette. Ek wer twa doelen mei tsjinne; in staazjeplak kreëarre dy't stúdzjepunten opleveret foar in studint én de provinsje hat dan gjin drokte mear fan de organisaasje fan de priisútrikkingen.

Dreamspul

It deksel fan de doaze teart in weareld iepen;
in boerd sjocht ús oan, ien stien knypeaget en
in rinner skoot troch de drokte om in leech fakje hinne.

In spul spilest net allinne, earmtakken wurde plante
yn it plústerkleed, hollen stinne yn palmen en
mei eltse set komt de reek fan in sigaret –

romfels lûke galen yn it gesicht, der wurdt stoarre
troch in wale. Is dit it spul, of binn’ it tinzen mei gewicht?
Wyt slacht swart mei in dûbele rêdslach

en it hynder springt samar oer trije hindernissen.
In reade pion wurdt derôf mept, de stien dobbelet foarút,
ienen kin men misse, en alles op it honk is út.

By elts spul giet it om de pot

It is net te leauwen dat de provinsje twa wichtige Fryske literatuerprizen ôfskaffe wol, de Obe Postma oersetpriis en de Fedde Schurer (fak- en publyks)priis foar debutanten. En wêrom eins? Is it tefolle gedoch om der sjuery’s foar te finen, of tiid en plak te finen foar de útrikking fan dy prizen? Of moat der foar de kommende jierren alfêst in breed ferskaat oan ferantwurde kultuerprizen yn it bidboek 2018 komme te stean? In rekkensom leart ús dat it de provinsje Fryslân ynearsten net om in tekoart oan beskikber prizejild giet.

Ut myn skripsje hat wol bliken dien dat de measte Fryske auteurs ek net skriuwe foar de opbringsten fan harren skriuwwurk, dat is langer in yllúzje. De eare en de erkenning foar it wurk, dêr giet it auteurs benammen noch om.

Ik kin begripe dat de provinsje ek oare keunst- en kultuerúteringen stypje wol troch dêr prizen foar yn te stellen. Mar soe it dan net logysker wêze om de prizepot sa’t dy der no is, evenredich te ferdielen tusken de besteande literatuer- en kultuerúteringen en de nije? Wêrom prizen fuortsnije? Moat it wat lykje, dy iene grutte jildpriis foar Fryske literatuer? En moat dêrom in goede en nuttige tradysje ferbrutsen wurde? Krekt as soenen de oerset- en debutantepriis gjin doel mear hawwe. Just wol, en just nó wol, soe ik sizze, yn dizze tiid dat wy wer opkomme moatte foar it Frysk as taal (ik tink bygelyks oan it ôfbroazeljen fan de selstannige stúdzje Frysk oan de universiteit fan Grins). Literêre prizen binne no krekt oantruningen foar oersetters en nije skriuwers en dichters om foar it ljocht te kommen mei harren wurk. Wat bliuwt er oars noch foar reden oer? Altruisme foar it skreaune Frysk oer? Dan wurdt der wol hiel wat frege fan auteurs. It is mei auteurs krekt sa as mei alle oare minskebern: der moat wat tusken stean yn it spul, oars is der neat oan. 

Ienris wie ik mem

Ienris wie ik bern, faam, frou

en doe mem. De mem

mei tee, moalkoekjes en molke.

De matteklopper foar de tucht

de tuten foar de sucht.

Ienris wie ik mem, de mem

fan lila jasseberntsjes, it oppompen

fan plastik trekkerbantsjes,

bedobber fan deade kattelykjes

en wachter yn de nacht.

No hein ik fûgels op, plok

deade miggen fan de muorre.

Ik sied iten foar de friezer,

sis tsjin de baas hoe bliid ik bin:

de hannel is fuort. En ik bin los.

.

Skripsje is ôf!

En no mar mei de earms oer inoar…?

Einlings is myn masterskripsje klear: Meartaligens yn de Fryske poëzy; krús of kâns? (Multilingualism in Frisian poetry; problem or possibility?)

En krekt op ‘e tiid. Hie'k al sein dat ik it as dieltiidstudint ferrekke soe om de boete foar it langstudearjen te beteljen? Hoesa langstudearje. Dêr laitsje se by Iepen Universiteit, de LOI en it NTI hiel hurd om. Dy steane alwer mei de kursusdoarren yn it wiidst iepen te wapperjen. Net te leauwen dat it regear it koartlyn net iens mei himsels wurde koe oer de ôfskaffing c.q. in oanpassing fan dat ûnsinnige beslút. Fansels hienen se de saak ek al fierstente fier komme litten.

Ik haw begrutsjen mei dy studinten dy’t it net foar inoar krije en helje harren diploma foar 1 septimber 2012. Dat dat mar efkes sein is.

En fierder sit ik mei de earms oer inoar, dat at der noch minsken binne dy’t ferlegen sitte om in ôfstudearre frisist, dy meie wol efkes lûd jaan. Ik bin eins oeral wol goed yn, mar ik haw net in sittend gat, dus 8 oeren op in burostoel wurdt him net. Ja, of ik moat op ‘e tiid efkes in rûntsje rinne kinne.

Foar de klasse fyn ik ek moai, mar net foar dat jonge guod, dat al wit dat it fak Frysk net meitelt foar it rapport. Nee, dan leaver in Pabo, of de Stenden of soksawat. Mei jongfolk fan dy leeftyd kin ik  goed út de fuotten.

Is dit in iepen sollisitaasje?

Ja, wêrom ek net. I love social. En media. 

Exit gouden fel

It libben is in prelude
op de fiksje dy’t ik skriuw,
de dream, winsk en wurklikheid
beskine de ljochtgatten fan 't fel,
meitsje fan teare ieren rivieren
dy’t brûzje fan de libbensdriuw.

It libben is in ôflaat 
fan in ivich besteand momint,
de tiid, wrâld en weardichheid
nimme it falkrûd en focht fan 't fel,
meitsje fan mûtel fleis en fearkrêft
in moarmeren monumint.

K&K

 

in libbensferoarjend momint

komt foar

hoewol – eins mar twa kear echt

Komrij en Kopland

yn 2012

waans amme feroare

wierheid yn skyn

missen yn reitsjen

en wa wit wat der noch komt

Oan ‘e bak

Ja, der bart in soad op ’t heden. Oan de RuG, mei de stúdzje Frysk dy’t kwalitatyf faai driget komme te stean, it filologekongres by de Fryske Akademy dat tige nijsgjirrich wie, it Oeralfestival dêr’t ik oars graach wat fan sjen wollen hie, nije boekepublikaasjes, en gean sa mar wat troch. Ik kin my der spitigernôch op ’t heden net al te bot oan steure, omdat ik tangele bin mei de finale fan de masterskripsje Fryske Taal en Kultuer. Miskien binne Janneke (Spoelstra) en ik wol de lêsten fan de Mohikaner masterstudinten Frysk. Wa wit. Sa’t it no liket kin dat bêst. En dan moat it ús ek noch meisitte, want as ik de skripsje net foar augustus ôfkrij en takom jier ynienen as ‘langstudearder’oanmurken wurd, dan is it ferhaal wol út. Want ik ferrek it om 3000 boete betelje te moatten omdat wilens de wedstriid de spulregels feroare binne. En dan te betinken dat wy alle jierren it kolleezjejild foar dizze stúdzje, dy’t wy doe-des-tiids yn dieltyd folgje woene, út eigen bûse betellen. Dus neat gjin stúdzjefinansjearring foar ús. Yn dat gefal hie’k my der noch wat by foarstelle kind. No net. Dus, jo begripe, ik moat hurd oan de bak, en ik lit it (kulturele) libben mar efkes oan my foarby gean.

Promo Boerum!

http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=DczGSbvDagc#!

De promoasjefilm fan Boerum waard makke mei help fan de ynwenners,
muzyk fan Doe Maar,
muzykútfiering fan Dicky (sang en muzyk), Alice en Bea Riemersma (sang)
en tekst fan Ruurdtsje de Haan.

Boerum Docht it!

Boerum docht it dizze wike foar Boerum!

Sjoch alfêst de earste útstjoering mei de spannende CSI ôflevering en it grutte mini rap-talint fan Kenau en Kelsey Windsant!


http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=j0XKm5I0cqI



Utstjoering wike 21 by Omrop Fryslân,
hieltyd om 16.30 oere (jûns 21.25 oere de herhelling):

moandei 21 maaie
woansdei 23 maaie
tongersdei 24 maaie
freed 25 maaie
saterdei 26 maaie

It liet fan de mûne fan Boerum

Op de wize fan: Het lied van de IJssel
(Aan d’oever van de IJssel staat een veerhuis…)




TEN NOORDEN VAN DE RIJKSWEG LIGT EEN DORPJE
DAAR STOND EEN MOLEN, WINDLUST WAS ZIJN NAAM.
U KUNT HEM DAAR HELAAS NIET MEER BEGROETEN,
WANT NOODLOT TROF ONS MOOIE DORPSGEZICHT.
U KUNT HEM DAAR HELAAS NIET MEER BEGROETEN,
WANT NOODLOT TROF ONS MOOIE DORPSGEZICHT.

DE HELE DAG ZAG JE VAN VER DE WINDLUST,
HET WAS VOOR ELK EEN OPGEWEKT GEZICHT.
DE ZILV’REN WIEKEN WENKTEN IN HET ZONLICHT,
ZAG IK DE MOLEN, WAS IK BIJNA THUIS.
DE ZILV’REN WIEKEN WENKTEN IN HET ZONLICHT,
ZAG IK DE MOLEN, WAS IK BIJNA THUIS.

MAAR OP EEN NACHT, EEN PAASNACHT ZONDER STERREN,
VATTE DE MOLEN PLOTSELING EEN VLAM.
DE REUS GEVELD, STORTTE GEKNAKT TER AARDE
EN NIEMAND WIST, HOE DAT PRECIES NOU KWAM.
DE REUS GEVELD, STORTTE GEKNAKT TER AARDE
EN NIEMAND WIST, HOE DAT PRECIES NOU KWAM.

NU STAAN WIJ HIER, IN DEZE LEGE WEIDE,
WIJ MISSEN WINDLUST' MOOIE BEELTENIS.
IN DE HISTORIE BLIJFT VOOR ONS ZIJN WAARDE,
OOK ALS ER EENS EEN NIEUWE MOLEN IS.
IN DE HISTORIE BLIJFT VOOR ONS ZIJN WAARDE,
OOK ALS ER EENS EEN NIEUWE MOLEN IS.





Dit fers waard op 13 april yn Boerum op it terrein fan de mûne ynsongen troch de ynwenners fan Boerum en opnommen troch Omrop Fryslân. It wurdt útstjoerd yn de tredde wike fan maaie, op moandei 21 maaie, yn de earste útstjoering fan Doch it foar dyn Doarp. De tekst fan it liet is yn it Hollânsk, omreden dat net allinne de Boerumers, mar ek in protte minsken om utens belangstelling toane en harren belutsen fiele by it ferlies fan de mûne.


Boerum, 08-04-2012
tekst: Ruurdtsje de Haan

Jawis, wij binn’n der wies met

De hiele wike spaant in tiim kameraminsken fan Omrop Fryslân yn Boerum om, yn it ramt fan it programma fan Geart fan Tunen; Doch it foar dyn Doarp. No bin ik fan dat lêste net hielendal oertsjûge, want wis dogge wy it net allinne foar ús doarp. It is in produksje fan Fan Tunen en dy sil it programma grif wol ferkeapje of ferkocht ha oan Omrop Fryslân. Ast it út inoar raffelest dogge wy, de akteurs, de doarpsgenoaten, it foar Van Tunen, Omrop Fryslân en foar ús sels. Ek yn dy folchoarder, tink ik.
No lit ik Fan Tunen en de omrop mar efkes bûten skôging, want dat de skoarstien rikje moat en dat der wat trukaazje by te pas komt snapt eltsenien wol.
Nee, ik sjoch nei ús doarp, Boerum. Der sil aanst út de filmkes wol blike dat Boerum útsoarte trijtalich is. It Boerumsk, Frysk en Hollânsk wurdt der troch inoar hinne praat en dat sil aanst ek wol yn de filmkes te hearren wêze. Dat rappe hin en wer gean tusken dy talen soe oerkomme kinne oft wit Boerum net te kiezen tusken dy talen, mar dochs is it hiel gewoan. It Fryske Boerum, dat it lêste doarp oan de rivier De Lauwers tusken Fryslân en Grinslân is, hat al hiel lang ûnder ynfloed fan it Saksyske dialekt stien. Eins is it in wûnder dat der noch Frysk sprutsen wurdt yn Boerum, want it Hollânsk en de dialekten dy’ t beynfloede wurde troch it Hollânsk lûke rap op. Op himsels hat Boerum gjin inkel probleem mei de meartalichheid. Eltsenien ferstiet inoar wol en yn de doarpskrante (Burum in Beweging) sjochst dy trije talen ek weromkommen. In hiele rykdom dus, samar yn sa’n lyts doarpke. Mar de promo fan Boerum sil yn wike 21, de tredde wike fan maaie, aanst te hearren wêze yn it Boerumsk!

K – sizze se

Men sit yn ‘e wachtkeamer –
ôfskie te nimmen fan it libben.
Wilens stjert de dreamer.

De tiid is liend. Mar dan wurdt de flagge
útstutsen foar Lazarus, de kommende en
geande man. De operaasje is dochs slagge,

mar fan libben falt gjin stúdzje te meitsjen.
Ik bin it paad kwyt, rin troch bosk
en lân om net op ‘e doele te reitsjen.

Sa wurd ik moarns wekker en wol snibje
wylst ik bliid wêze moat, en tankber, want o,
de hûn moat útlitten en ik móat libje.

Bliid mei jins bern, mar net mear witte wa’t
iksels bin; in geast? Libben? Frou? Mem?
By wa hat ik it measte baat?

In apel mei in kniesd plak
freget: sil ik rotsje, of sil ik de bluossum
bloeien sjen? Krij ik yn dit libben myn gerak?

Nee, nea lit ik my it ljocht ôfnimme;
de dea syn tiid is allang foarby.
Dat leauwe sil yn de jierren klimme.

Previntyf ûndersyk

Der is in boarst
en der is in skerm
mei in drukplaat derboppen
– as in wafelizer –

men leit it boarst
op it skerm en drukt
– de blauwe ieren berste hast –
tsjin it skouder, de holte ûnder de earm


ien fan lofts, ien fan rjochts
– wat soe de wrâld wêze sûnder symmetry –
de nippels keare en ja hear
de tosti is klear.

– Men krijt suver sinne oan sûne seks. –

Gjin reklame

De Fryske Akademy is begûn mei it gearstallen fan in Grien Boekje foar it Frysk. Dêryn komt de standert stavering fan goed 125.000 Fryske wurden te stean. It is foar it earst yn de skiednis fan it Frysk dat soks bard. De list wurdt gearstald mei help fan besteande [...]

bard, bard? Notiid??

Boarne: Omrop Fryslân fia http://www.ensafh.nl/?p=22278

Krystnachttsjinst mei beppe

Lang net dien: meisong yn in koar. Mar mei it wabberjende masterbelied fan de stúdzje Fryske Taal en Kultuer omtrint de ynrjochting fan dyselde stúdzje oan de RuG yn de rêch hie ik der sinne oan en ferset de sinnen efkes. By ús, yn ús lytse, mar och sa warbere doarpke, is it wenst om sa omtrint oktober hinne in ‘gelegenheidskoarke’ op te rjochtsjen, dat wat lieten ynstudearret foar de Kryst. It is dan mar ôfwachtsjen yn hokker fan de tsjerketsjinsten it koarke oantrede mei, want der binne hiel wat tsjinsten om de Kryst hinne. Mar ien tsjinst is altiten favoryt; dy yn de âlde herfoarme tsjerke op ‘e hichte middenyn it doarp. Dy tsjerke hat noch koperen lampen (ssst, net fierder fertelle, soks is rôversguod) mei echte kearsen deryn, dy’t yn de krystnachttjinst baarne. At it hurd waait bûten, kin men der mar better net ûnder sitte. Yn dy tsjinst dus, mochten wy ús lieten dus heare litte. No siet dat allegear wol snor, dêr sil ik it fierder net oer hawwe. Wy songen it Dútske Kredo en Gloria as klysters.
Mar dêr’t ik al wat huverich foar wie wie de dûmny. Ik hie yn it tsjerkebledsje al lêzen dat er fan Urk kaam.

Der siet in soad jeugd yn de tsjerke, mar de âlderein wie fansels ek goed fertsjinwurdige. Sels ús mem wie der. Dy rint tsjin de tachtich, mar wol net mear nei tsjerke, want ‘ik haw fan myn libben al genôch út it Boek heard’ seit se. Dat meast bliuwt it âld minske gewoan thús. Dêr hat se gjin tsjerketillefoan, want se heart ‘leaver nei de fûgeltsjes, dy hawwe presys itselde praat as de dûmny, mar dan yn in oare taal’. Diskear kaam se om nei my te harkjen. Net nei it koar, nee, nei mý. Sokke memmen binne goud.

Doe’t ik sa út it koar wei nei har seach ûnder de preek fan de Urker dûmny, foel it my op dat se de holle wat skeef nei de pakesizzer njonken har hâlde, krekt as wie se mei him yn petear. Mar har lippen ferweegden net. Lústere sy nei Kees? Mar Kees sei ek neat, dy seach de oare kant út. Frjemd.

Letter, nei de tsjinst, thús oan de reade wyn, sei se dat se it skande fûn dat de gemeente sa’n drege Urker dûmny oanhelle hie, krekt no’t der safolle jeugd yn tsjerke siet. ‘In miste kâns’, fûn se. Ik wie it glûpend mei har iens, mar lei út dat ús gemeente gjin fêste dûmny hat, en dus mar genoegen nimme moat mei wat er krije kin op sa’n jûne.
‘No ja, sei ús mem, ‘safolle ha’k der ek net fan meikrigen. Nei de earste fiif minuten hie ik it wol besjoen. Ik seach dat Kees eardopkes yn de earen hie. Ik tocht: “dy jonge kin it net mear oanhearre.” Ik eins ek net. Doe haw mar efkes in eardopke fan him liend. Hy lofts in eardopke yn, en ik ien oan myn rjochterear. Der kaam allegear muzyk út. Dat fûn ik noch wol sa moai, dat dy ha’k der de rest fan de preek mar moai ynhâlden.’

Wêr't it oer giet...?

Hallo Ruurdtsje,

graag ontvang wat info over jou en je werk, over wat je op de poëzieavond 15 dec. gaat doen.
Heel kort. Is voor persbericht. Als het kan deze week nog, dank alvast. Groeten Melvin.




Hallo Melvin,

Dy jûn sil Ruurdtsje 6 koarte fersen foarlêze út har searje 'Yn de dwaaltún', dy't giet oer in frou dy't troch in grutte byldentún dwaalt en ferdwaalt.


Noadige tiid: ± 7 minuten. Langer as ik sykhelje.



Freonlike groetnisse,

Ruurdtsje

Aksje, blinder

Grins

Hie it hjoed west en net juster, dan soe ik sein hawwe
dat it net hindere, dat ik net mear komme koe, wêze mocht.

De stêd is leech, de stêd is fol winkels en winkeljende minsken.
De dingen wurde koft en fergetten, koft en fuortdien, fersmiten.

Ik sit no mei in berch wask, dy’t net mear dien wurdt
troch my. Men stroffelet dochs oer rakjes yn it sûterên en yn de gong.

Blond en blau wiest, en dat bin ik ek. Bûnt en blau
fan binnen. Juster die searder as no, ik haw Grins wol sjoen.

Boerum meets Burum

BURUM - Zaterdag 2 juli vindt er in het Friese Burum een spectaculair optreden plaats van het artiestenduo Boerum. De formatie is in het zuiden van het land bekend van hun hitsingle ‘De mos ut leve nimme wie ut is’. Het optreden van Boerum zal ’s avonds worden geopend door wethouder Hilbrand Visser van Kollumerland c.a. De avond vindt plaats in Dorpshuis Toutenburg. Voorafgaand aan het optreden ’s avonds is er een middagprogramma voor kinderen dat om 15.00 uur begint. Dit is de Pipo Pé clownshow, gevolgd door grimeren en ballonfiguren maken. Pipo Pé wordt gespeeld door een van de twee zangers van duo Boerum.

Het optreden van de Limburgse artiesten begint ’s avonds om 20.00 uur. Naast het ten gehore brengen van enkele nummers, presenteert Boerum ook Speeddaten. Ze hebben twee vrijgezelle dames van 17 jaar en een jongeman van 44 in de aanbieding. Deze happening krijgt een ludiek Fries-Limburgs karakter. Bijzonder aan deze avond is, dat de in het Fries vertaalde hitsingle ‘De mos ut leve nimme wie ut is’ voor het eerst ten gehore wordt gebracht. Het Limburgse lied is in het Fries vertaald door Ruurdtsje Poortinga uit Burum en heeft de titel gekregen: ‘Do moast ’t libben nimme sa’t it is’. De muzikale begeleiding wordt verzorgd door de Drive in Show van RTV Noordoost-Friesland.

Het duo Boerum heeft gekozen voor een optreden in Burum omdat het een speciale band voelt met het dorp. Vorig jaar op een vakantie in Friesland besloten de twee Limburgse Peters dat ze zouden beginnen met hun zangcarrière. Tijdens een avond in de herberg Het Wapen van Burum van gastvrouw Anneke Mulder bedachten ze onder het genot van een glaasje bier hun artiestennaam: Boerum. Dit feit willen ze op zaterdagavond 2 juli herdenken met alle dorpsbewoners en de mensen uit de wijde omtrek. De entree is gratis voor kinderen de van de basisschool. Voor anderen bedraagt de entree 3 euro. www.wapen-van-burum.nl

http://www.radionof.nl/nieuws/limburgse-artiesten-treden-op-in-burum?utm_source=twitterfeed&utm_medium=twitter

ien en ien is tee

de pot leit oan diggels
suver as oantinken
rollebollet it lid noch
troch bettere tiden

nei de komst fan de masine
- do seachst de kopkes nei -
dielde ik opnij de taken yn
meat de molke yn de tee

doe’t der hieltyd minder wurk wie
- al dy tiid ferwachtest net -
foelen de klûntsjes út inoar
slieten de lekkens net mear

laitsjend yn dysels leuterje
helpt soms ast kopkes waskest
yn iensumens sûnder wjergea
ha‘k in frjemde yn de eagen

Nea in deade rigel

Do, do bist in ielrigel,
sa griis en swart en wyt,
stiiffuottich en ûnbûchsum
oan de igge fan de sleat.

En sa steatlik kinsto fleane,
stadich teare de wjukken út
wurdst ien mei de grize loft
of strykst in lantsje fierder del.

Sa sil it ûnthâld wêze, ast ienris
net mear wêze silst, ast net mear fiskest
nei wat rûnom dy ferweecht.
Deade rigels binne der net.

Kontrasten yn Boerum

Literêr Sirkwy

Wêr: Herfoarme tsjerke Boerum, middenyn it doarp
Wannear: 3 april 2011, fan 15.00 – 17.00 oere
Entree: € 4,00
Skoft: kofje/fris om 16.00 oere hinne

Boerum leit op de râne fan trije taalgebieten, en dy talen wol it Sirkwy graach ris oan bod komme litte. Der sille fersen en ferhalen yn it Frysk, Westerkwartiersk en yn it Boerums te hearren wêze. De tema's binne diskear it kontrast (yn talen, bygelyks) en rjocht-ûnrjocht. Foar de tsjerke fan Boerum leit noch hieltyd de rjochterstien, dêr't eartiids rjocht sprutsen waard. It muzikale part komt fan it Walke Hofstee Brass Ensemble, dat foarme wurdt troch pleatslike spilers. Ik ferwachtsje dat it wer in middei wurdt sa't Boerum dat wend is; mei in soad folk dat der nocht oan hat.

Nijelogismen

Ranchsirkus of It Paradyske?



Hoe wol’ je lju ferliede nei Fryslân te kommen,
At al it oare lân ferhuftere is mei hûzen en fabriken?
Men sûget in streekplan foar Fryslân út de tomme
mei grutte hûzen en nóch gruttere hiemen en diken.

At der tusken de kûlissen in park fan ranches ferriist,
dat de ‘smart-agent’ foar it ferhynsterpôljen betocht hat,
is dat de Griene Pieren yn de krite in ôfgriis.
De ‘experience’ yn libjen en wenjen wie in alâlde skat,

dy’ t ferkwânsele wurdt foar ymport, jild en ferkear,
- in solitêre mienskip -, as soe dy der no al net wêze.
Bûgje boargemaster en wethâlders foar mear, of foar ear?

Sil’ wy aanst op it boerd it oppoaike ‘Blommedael’ lêze,
en giet it folksprotteljen oer: wa hat de grutste pimel?
Wês mar wis: It Paradyske wurdt gjin hynstehimel.

Ranch-Fryslân of It Paradyske

Hoe wol’ je lju ferliede nei Fryslân te kommen,
At al it oare lân fersmoarge is mei hûzen en fabriken?
Men sûget in streekplan foar Fryslân út de tomme
mei grutte hûzen en nóch gruttere hiemen en diken.

At der tusken de kûlissen in park fan ranches ferriist,
sa’ t de ‘smart-agent’ dat foar de greiden ûntwurpen hat,
is’t foar de minsken yn de kriten in ôfgriis,
de ‘experience’ yn libjen en wenjen wie in alâlde skat,

dy’ t ferkwânsele wurdt foar ymport, jild en ferkear,
- in solitêre mienskip -, as soe dy der no al net wêze.
Bûgje boargemaster en wethâlders foar mear, of foar ear?

Sil’ wy aanst op it plaknammeboerd ‘Blommedael’ lêze,
en wurdt it oars net in spultsje fan: wa hat de grutste pimel?
Wês mar wis: It Paradyske wurdt gjin hynstehimel.






Tekenje de petysje!

Dreech wurk

Hiel nuver is it om te fernimmen dat minsken soms by je komme mei it fersyk om in gedicht te skriuwen, meast in opdracht foar in hiel bysûndere gelegenheid. Oan de iene kant begryp ik it wol; it moat in bysûnder ferwurdzjen wêze fan in bysûnder gefoel, en dat kin fakentiids better mei dichterlike wurden dan sa planút. Oan de oare kant is it fansels in sizzen mei in omwei: it wurdt net streekrjocht of mei safolle wurden sein. In fers is net altiten like iepenlik, en dy fan my perfoarst net. Dus wêrom freget men it? Moatte de harkers of lêzers harren eigen konklúzjes lûke út de sprutsen of skreaune taal?

En dan is der noch de kwestje fan ynformaasje. Ik freegje de oanfreger it himd fan it gat. Ik wol wite wa’t de persoan is dêr’t it oer gean moat, ik wol alle mooglike ynformaasje hawwe en foaral fansels wêrom’t er neamd (lês: ) eare wurde moat yn in fers. Ik wol witte hoe’t de haadpersoan himsels sjocht of seach en hoe’t de oanfreger him sjocht. Dat leveret faak al de nedige problemen op, want dy fisy’s kinne aardich útinoar rinne. Wêrom dan dochs sokke putsjes oannimme? Want maklik binne se nea. In berteferske, bygelyks, seit eins folle mear oer de âlden fan it bern as oer it berntsje sels, dat der is, mar noch gjin persoanlikheid is. Ik ferdichtsje leaver in âlder persoan.

Foar my is it in útdaging om it byld dat ik krij, sa oer te setten dat de persoan werkenber wurdt. Soms sprekt dy persoan troch it gedicht hinne en wurdt dy tekst hast like libben as in foto, of, noch better, in fideo. De macht fan taal is hiel oars as dy fan byldmateriaal, minder direkt en dochs kin dy minsken behoarlik reitsje. Moai, mar dreech wurk dus.

Hearst de ealjebijen?

Yn dizze wite winternacht
hearst de ealjebijen gûnzjen.
It is net lûd, hearst se hiel sacht,
at de tsjerkeklokken stilhâlde fan bûnzjen.
Of binne it myn tinzen, yn ieren en sinnen,
oer wat der bard is yn dit healwize jier
en slacht it bloed de bân fan binnen?

De tsjerkedoar stiet yn it tsier,
ik rûk de beam, de wijde sfear,
hjir sille wy it hillich feest wer fiere,
mar it berntsje, ús bern, komme der net mear,
it leauwe kin harren herten net beriere.

Faaks komt der ea foar har ek in nacht
dat sy de ealjebijen gûnzjen hearre.
Dan slagge sy ek ynienen acht
op wat him oan my oppenearre:
it bern waard net droegen fan stiltme of snie,
mar troch wa’t it gûnzjen yn de macht hie.





Hoor je de bijen?




In deze witte winternacht
hoor je de bijen gonzen.
Het is niet luid, ze zoemen zacht,
als de kerkklokken stoppen met bonzen.
Of zijn het mijn gedachten, in hart en zinnen,
over wat er in dit rare jaar gebeurd is hier
en slaat het bloed de band van binnen?

De kerkdeur staat op een kier,
ik ruik de boom, de gewijde sfeer,
hier gaan wij het heilig feest weer vieren,
maar het kind, onze kinderen, komen er niet meer,
het geloof kan niet in hun harten tieren.

Misschien komt er ooit voor hen ook een nacht
dat zij luisteren naar het gonzen van de bijen.
Wellicht zal er dan worden nagedacht
over wat zich openbaarde in mij en
dat stilte of sneeuw een kind niet draagt, maar puur
door wie het gonzen van de bijen bestuurt.

Súntsjes sjonge

Ik rin neist har en sjoch
wat ik tink dat sy sjocht.
Sy jout de grize wolkens kleur,
foarseit it waar en dan
sakket har blik nei in beam,

hja flodderet rûntsjes en sjoch!
Hy hat in tigerfel oan,
teare plakjes op in wyt front.
En o, o de beam hat ek
wolkjes, hja driuwe oan ‘e tûken.

Ik hingje oan har mûle.
Ivich moai falt it ljocht
op har skean ferhefte kopke.
Fan no ôf bin ik wis:
sy hat fûgels yn de eagen.

Sagrada Familia

Yn dit sakrale lichem hâldt in geast ta
skoarre fan alve mânske pynbeammen.
Hja lykje dea oanein, de skouders sakje.
De wite bast fertoant wat krakelee,
in mozayk fan opswolde en delbêde ieren.

Myn timpel is net ôf, der is gjin pryster
genôch om kreft út te putten,
ik bliuw te jong, de skonken ûnbeboud,
ûnder it gewicht fan ûngeriven sûnder tal
wrot it houtrot warber troch.

Der waard my in lichem tabetroud
dêr’t in geast yn skûlje koe. Ik oanbid
de God fan sinne en moanne, myn stalt
wiist har oan mar ik mis in rib en tiid.
De frede sil my oerkomme as
it lichem riist en de dowen falle.

De grutte Jo

Jo, jo binne de grutte Jo,
mei ljocht lang burd en sinlike lippen.
Wêrnei smachtsje Jo?

De fioel begjint te fideljen, it oargel spilet dûnker.
In jonkje blaast him de wangen stikken en de lippen soer.
Foar him oer stiet in man yn in swart streekjesjak.

Tsjin droege kalk stiet in bosk swurden yn ‘e herne, krúst,
yn rêst en rust, de tastân fan no efkes ho.
In foarbyld foar de leavjende sedekeunst.

Of fjochtsje Jo allinne mei wurden? Boeken en lampen
yn de oare hoeke. Sis, kinne Jo sels net út de rie komme?
Ik soe sizze: folgje de kleare leafde fan it hert.

Ik ets Jo leaver yn ’t Latyn, mei drokke kriminele wurden,
dan kinne Jo je ferwar fiere by de swiete stien
fan it gelyk en sil ik Jo neffens de wet fan minder berjochtsje.

Dit is myn giele fonnis fan fertreasting:
Jo bliuwe in man, in grutte man,
mei in ljocht lang burd en sinlike lippen.

De Oanwiisfrou

…Doe’t der net ien myn kaartsje skuorde of bearde
net smoke – alle stuollen útsein de reade
begriep ik: de oanwiisfrou wie in deade.

In blêd mei ijsko’s bingele by har side del.
Har eagen hie se iepen en it hier wie noch snel
nei achteren bûn, foar de dea har foel op ‘t fel.

Ik makke op, út de kjeld fan har hûd,
de dea hie taslein wilens it reklamelûd
fan de Beerenburg. De lêsten, sûnder hazzekrûd,

drukten har de kaartsjes yn de hân,
skeuvelen by har earm del dy’t lei as yn linebân
mei gjin aan fan benijen of roppen as de brân.

Hja gienen sitten. Ik dûkte del yn de paadsjepoart
neist de oanwiisfrou. De laits fan in beferzen soart
koe myn stoarjen net stykje. Nei in hoart

foel ik yn sliep. Wat der doe barde wie nij -
doe’t ik wekker waard wie har lichem wei.
Dat nimmen it leauwe soe, wie de eangst dy’t op my lei.

Nei de film doarme ik noch wat by de doar
elts antlit dat ik seach, hâlde ik stiif my foar
en doe gie ik, mear koe ik net dwaan foar in oar.







The Usherette

...When no-one tore my ticket up or said
No smoking – any seats except the red
I realised the usherette was dead.

A tray of ice-creams dangled at her side.
Her eyes were open and her hair was tied
Up at the back, just like before she died.

I gathered, from the coldness of her skin,
Death had occurred during the Gordon’s Gin
Advertisement. Latecomers, trailing in,

Deposited their tickets in her palm
As, one by one, they passed her stiff, white arm
Showing no sign of interest or alarm.

They took their seats. I crouched down in the aisle,
Next to the usherette. Her frozen smile
Wouldn’t release my stare. After a while

I fell asleep. What happened next was weird –
When I woke up her corpse had disappeared.
Nobody would believe me now, I feared.

After the film I waited by the door
Trying to memorise each face I saw
And then I left, since I could do no more.




(from SOPHIE HANNAH “The Hero and the Girl Next Door” ; Carcanet 1995)
oersetting: Ruurdtsje de Haan

Poppekream

Fjouwerkant de himel yn



Sy sit njonken it loophek, de boarsten los
ûnder it blauwe t-shirt. De iene dei blau, de oare
deis rôze, de eagen stoarje rjochtút nei it skerm.
Boppe de bank in foto fan har en mem.

De keamer is keal, de skaden hâlde de siken yn.
De fjouwer lamkes yn it loophek lizze stiif
tsjin inoar oan, se koese mei iepen eachjes.
Jûn gean se wer nei boppe, de koffer yn.

Hja wit hoe’t it heart: bern hawwe regel nedich.
Mem wêze is sa dreech noch net.
Bylden fan bern dy’t bûten boartsje
glydzje fjouwerkant de brilleglêzen foarby.

Marijke van Ruiten

Utstalling Marijke van Ruiten yn Iepenbiere bibleteek Ljouwert

Fotograaf Marijke van Ruiten stjoerde my in foto ta fan in famke, mei de fraach om te beskriuwen wat ik op/yn de foto seach. It risseltaat stiet hjirûnder, de Fryske ferzje is opnommen yn de útstalling dy't men besjen ken yn de Iepenbiere Bibleteek yn Ljouwert. De útstalling bestiet út fjouwer dielen: twa foto's, in soad reaksjes dêrop yn tekst, in lûdsrekorder mei ynsprutsen reaksjes op de foto' s en t'en lêsten noch in ôfslutend boekje fan de fotograaf sels.

Nynke, op de râne fan it bêd




Njonken my sit myn skaad
moai te wêzen, tin,
tinner as ik bin.

Myn hannen binne bûn
mei sulveren rinkelbellen,
it ratteljen klinkt as skellen.

Us mem pakte myn hals yn
mei in slabbe fan fatsoen,
skouderbonken read katoen.

Sy wol dat ik myn knuffels fuort doch.
Ik bin te grut foar in krûpersknyn,
mar dêr sit leafde yn.

Ik bliuw it skaad de baas
mei myn bonken en myn fet.
Sy en ik akkordearje net.

Ynterval

Der is de lêste tiid, - wat sis ik, it lêste jier? – net folle publisearre op de Kidelkollum. Der foel faaks genôch te kideljen, mar ik haw mear it idee dat iksels kidele west bin. En oer jinsels skriuwe is net echt nijsgjirrich. Gean mar nei; de âlde mantsjes dy’t hjir sneons yn it doarpshûs om fjouwer oere op de barkrukken sitte (wy hawwe gjin leagenbankje yn Boerum) hawwe it altiten oer in oar, nea of leaver net oer harren sels. Wat dat oangiet bin ik neat oars as in âld wyfke.

Dus ik kin it better efkes oer de bern hawwe. Us Maaike sil hokje (samenwenje; wat in ôfgryslik wurd! Hokje ek trouwens.), de lapen gear smite dus, mei har freon. De jonge wennet yn it goarige Goai foar syn wurk en ferhuzet no dus nei Swol, dêr’t Maaike sjoernalistyk studearret. Dy giet mei glâns oer nei it tredde jier, dus mem kin der neat op tsjin hawwe. Nee, at it dan ek mar glânzich bliuwt.

Jan hat allegear plannen. Hy is slagge foar it MBO as ICT-systeembehearder. No wie dat net sa’n keunst haw ik begrepen, want it Alfakolleezje yn Grins is wat dizze rjochting oangiet in sopsoai. Ik kin hiel wat fertelle oer wat der allegear mis is, mar it stiet al yn de kranten, dus dat soe oerstallich wêze. Stjoer jimme jim bern der mar net hinne, lit se dan mar leaver timmerman wurde of sa.
Dat wol net sizze dat Jan gjin kennis opdien hat. Der hawwe twa frijwat lange staazjes west by bazen dêr’t er aldergeloks in protte leard hat. Leare út de praktyk dus, en de skoalle it jild mar opstrike.

Mar no wol er dus luchtferkearslieder wurde, dat betsjut dat er fleantugen binnen loadsje moatte soe. As er oannommen wurdt. De proseduere om talitten te wurden ta de oplieding liicht der net om; in stik as fjouwer swiere testen wêrby’t se in soad dingen tagelyk útfiere moatte, in sûnenstest en in psychologyske test. En dan is de leeftyd ek noch wol in faktor dy’t meispilet. Se hawwe nije rekruten leafst wat âlder. Plan B, foar as er net oannommen wurdt, is HBO International Management oan de Hanzeschool yn Grins. Dat twadde sil it wol op útdraaie tink, want hy kin de bok melk prate as it moat.
Ik haw der ûnderfining mei.

Wurdt fuortset, mar wannear is ôfwachtsjen.