Fries oer de Grins

Om vijf voor twee ’s zaterdagmiddag 17 mei stond ik enigszins verward aan de Raadhuisstraat nr. 2 voor de deur van een gesloten galerie.
‘Alleen zondags open’ stond er op een wit kaartje achter het raam van het geblindeerde huis. Natuurlijk had ik weer niet goed op het adres gelet, ik wist alleen dat ik in de Raadhuisstraat van Eenrum moest zijn. En zo’n durrep heeft toch niet meer dan één galerie? Wel dus. Toen ik maar even verder wandelde kwam het vroegere raadshuis in zicht. Mooie hoge stoep ervoor. En yup ja, waarachtig ook een galerie. Met in- en uitlopend volk, dus dit kon wel eens bingo wezen. Eenmaal binnen zag ik een handjevol mensen bij een ovale soort stamtafel zitten. Hier moest ik zijn! Nu zag ik ook het programma van die middag op tafel liggen:

Galerie het Raadhuis, Raadhuisstraat 17, Eenrum

14.00 - Erik Harteveld & Coen Peppelenbos
14.45 - Sieger M. Geertsma & Egbert Hovenkamp II
15.30 – Suze Sanders & Rense Sinkgraven
16.15 - Jan-Jaap Reinders & Cornelis van der Wal

Er stonden nog een drietal locaties vermeld: Kunsthuis Noordwaarts, Hoogstraat 14, Eenrum, Kunst om de hoek, Hoofdstraat 25, Eenrum en Kwekerij De Kleine Plantage, Handerweg 1, Eenrum.

De dichters zouden in de verschillende locaties in wisselende samenstellingen optreden. Als luisteraar kon je op één locatie blijven zitten, de dichters haastten zich wel naar je toe.
Van de achtergronden van de meeste optredende dichters weet ik nagenoeg niets. Dat is makkelijk als je graag blanco luistert. Bovendien is het dan aardig te merken dat je als neutrale luisteraar bepaalde aspecten van de optredende dichter zijn opgevallen, die je later eventueel in verband kunt brengen met zijn of haar achtergrond.
Omdat ik zelf ook dichter ben, luister ik misschien net even iets anders dan de willekeurige toehoorder of poëzieliefhebber. Het liefst luister ik met de ogen dicht, maar sinds ik een paar maal verwijtend ben aangekeken wegens een vermeend gebrek aan belangstelling, richt ik mijn ogen maar op een vast punt in de zaal en trek ik mij terug in mijn hoofd.

Na het eerste blokje van twee dichters schoot me een opmerking binnen van iemand die onlangs nog tot mijn eigen publiek had behoord. Deze persoon, een man was het, vond dat de gedichten niet ingeleid dienden te worden met een achtergrondpraatje. Hij vond dat als het gedicht als een kunstwerk gezien moest worden en daarom zonder toelichting kon. Voor een deel geef ik hem daar geen ongelijk in. Aan de andere kant is het voordragen van gedichten ook een vorm van communicatie met het publiek. Sommige gedichten worden helderder in zo’n toelichtende omlijsting. Daardoor komen de scherpte, de humor of andere aspecten nog eens zo duidelijk naar voren. Ik weet niet of dit voor elk gedicht geldt. Bij mij niet, in ieder geval. Aan de andere kant zorgt zo’n praatje tussen de gedichten door vaak wel voor een ontspannen sfeer.

Als eerste hoorden de ongeveer tien aanwezige luisteraars Erik Harteveld. Hij was van plan om een prozatekst voor te lezen als ware het poëzie. Nu moet ik zeggen dat hij een vreselijk mooie, sonore stem had, maar bij aanvang vreesde ik toch dat ik naar een soort in memoriam zat te luisteren, of dan tenminste toch een zeer duidelijk gearticuleerde preek. Zo gedragen klonk zijn stem. Allengs voerde die stem me wel mee het verhaal in, maar ik kon mij helemaal aan de sacrale sfeer onttrekken. En het is nog maar zaterdag. Niettemin waren zijn korte verhalen heel toepasselijk en zijn (rijmend) gedicht liep als een tierelier. Een genoegen om naar te luisteren, deze eerdere stadsdichter van Assen.
Coen Peppelenbos stond er af en toe wat verlegen bij, bedremmeld zelfs. Dit zorgt er voor dat je gaat opletten, want zo iemand kan wel wat extra steun gebruiken, nietwaar. Hij vertelde vrij veel over de achtergrond van zijn gedichten en liet af en toe een plaatje zien uit de bundel waaruit hij voorlas. Zijn gedichten vond ik vooral opvallen door de klanken en de afwisseling tussen serieus en humor, vaak nog binnen één gedicht. Ook is de eindregel meestal vrij opvallend. De ene keer is het een uitsmijter, de andere keer een afsluiter. Om een eerder gedicht, waarin volgens mij Zuidhorn voorkwam, maar dat hij niet herkende, heb ik zijn bundel gekocht. Daarna was mijn budget verbruikt (sorry, Cor). Thuis heb ik het natuurlijk nog even nagezocht, ik doelde op het gedicht ‘Voorpijn’, met als eerste regel: ‘Dat de spoorbrug instort bij Zuidhorn, […]’ gepubliceerd in de bundel ‘Lust rum’ van de Dichtclub 2007. (Wat hééft die club toch met rum? Nu zitten we alweer in Een rum.)

In het volgend blokje verschenen Sieger M. Geertsma, Egbert Hovenkamp II en Bart F.M. Droog. Sieger is een echter performer; hij gebruikt zijn stem, zijn lichaam en zijn charme. En, o ja, het zwarte boekje waarin zijn teksten in priegelschrift staan. Gestroomlijnde gedichten vond ik het, met hier en daar een vraagrimpel mijnerzijds. Is het nu hem, of zich? Hij zag achter hem? Enfin, aan water en dieren ontbrak het hem niet; een haas op een zeeschildpad en Jona hoorde toch echt in die walvis.
Egbert Hovenkamp II (II? Grootvader of vader ging hem voor?) deed mij denken aan een oudere versie van Gijs ter Haar. Lekker veel beschreven, oorbel in en kale kop. Zijn gedichten vond ik verrassend, misschien ook omdat ze in het Drents waren. Nu hoorde ik ineens ook dat het Stellingwerfs hier woorden van geleend heeft, bijvoorbeeld: lichtkaans (waarschijnlijk). Lange gedichten van deze lange, graatmagere dichter die in alle toonaarden de vrouw beschreef. Ik wist dat het Nederlands veel bijvoeglijke naamwoorden kent, maar dat ze ook bijna allemaal van toepassing zijn op de vrouw? En dan toch eindigen in dauw. Deze dichter heeft nog geen bundel, maar er komt binnenkort een CD van hem uit, zo liet hij weten.
Bart F.M. reciteerde zijn verzen uit het blote hoofd. Ik meende dat de titel van zijn eerste gedicht ‘Nachtdroog’ was, maar het kan ook nachthoog of nachtgroot geweest zijn. In ieder geval verwees hij naar een schilderij van Annemiek Vos dat achter hem hing, genaamd ‘Hoge der Aa’. Of zij nu door hem of hij door haar geïnspireerd werd was mij ook niet geheel duidelijk, maar het was een mooi plaatje zo samen. Wat me stoorde bij zijn voordracht was niet dat hij zijn ogen erbij gesloten hield (dat voorrecht is niet eens voor het publiek weggelegd), maar dat hij niet in hele zinnen sprak doch in korte, afgebeten zinsdelen, alsof het ene woord het volgende moest oproepen. Daardoor verloren zijn gedichten de zangerigheid die hij er bij het schrijven ongetwijfeld in had gelegd. Zijn grappige variant van Gorters Mei sloeg door de woordgrapjes hij- en wij- en zij- in en mij en Miranda Mei wel aan bij het publiek. Mooie uitstraling heeft hij, en ook toonde hij zich een energiek promotor van het dichtersevenement dat hij in Eenrum heeft opgestart.

Suze Sanders is een Drentse dichteres die, zo vertelde ze, deels in Pijnacker is opgegroeid. Een Randstedelinge die deze plaats in rood en groen wist weer te geven. Haar poëzie doet zacht aan. Veel water, tijd en oneindigheid in haar verzen. En uiteraard de natuur, die altijd ergens naar verwijst. Nu ik haar voor de tweede maal heb gehoord, vraag ik mij af of zij ook beseft welke gedichten aanslaan bij het publiek en welke minder. Bij mij dient dat thuis altijd eerst te worden uitgetest, sommige gedichten zijn meer leesgedichten, anderen lenen zich goed voor de voordracht. Bij haar kwamen de klankgedichten het best uit de verf.
Rense Sinkgraven, de voormalig Groningse stadsdichter, kon al uit een heel repertoire kiezen. Zijn stadsgedichten zijn zeer genietbaar, behalve misschien het laatste, dat zo’n twintig bladzijden besloeg. Gelukkig stonden er op sommige kantjes maar enkele woorden. Het moet òf stadsflarf zijn, òf een gedicht in wording. Daar ben ik nog niet over uit en hij misschien ook wel niet. Rense heeft enorm veel plezier in het voordragen, je zag hem ook gewoon warmdraaien. Toen Suze dat merkte, heeft ze drie keer een laatste gedicht voorgelezen.

In het laatste blokje kwamen Jan-Jaap Reinders en Cornelis van der Wal aan bod. Jan-Jaap maakte er een talkshow van, in zijn geval was het lijstje groter dan het schilderij, behalve de gedichten waarvan de regels langer waren, voller. Die gedichten waren dan meteen ook een schot in de roos.
Cornelis van der Wal als lantaarndrager genoot de aandacht van de toehoorders, maar hij schakelde wel erg snel over van het ene gedicht naar het andere. Gedichten moeten soms even tijd hebben te bezinken, dan komen ze beter tot hun recht. De angst dat mensen niet begrijpen waar het over gaat is in feite ongegrond. Zelfs als ze het niet weten kunnen ze toch genieten van de taal en hoe die verbeeld wordt. De omslag naar het Fries ging Cornelis makkelijk af. Bij mezelf merk ik dan toch wel dat ik me even goed moet concentreren als ik van de ene tongslag naar de andere moet. Cor had er geen enkel probleem mee. ‘Niet te verstaan,’ zei het publiek naderhand, ‘maar dat vonden we ook niet erg. Alleen al de muzikaliteit van het Fries is al voldoende'. Uit eigen ervaring weet ik dat Friese verzen dit krediet hoogstens twee gedichten lang krijgen, daarna wil men toch wel weer graag de vertaling.

Rond half vijf zat de middag erop. Jammer, want ik heb ervan genoten. Ik miste een klein beetje de balans tussen de optredende mannen/vrouwen maar op de kwaliteit was niets aan te merken. Een aandachtspunt voor de volgende keer (en die mag er zeker komen) is wellicht een betere promotie, maar dit euvel werd ook al door organisator Droog geduid. De opkomst van het publiek was nog niet echt geweldig, maar dat is bij een doorgroeifestival wel vaker het geval. Op naar 2009!

Lit de goaden proastje!

Mei myn bruorren en susters giet it goed.
Soms driuwt it hert my yn it bloed,
om dan te bankjen stean ik as in peal
want as ik loslit hippelje ik oer it al.

Ik wol net einigje lykas fruit yn in skeal,
mar rikje hiel of heal nei in heger stal;
wyt of read, strûp fan de lea my de hûd
en rear my tûzen kear mei de foet.

It rau en sear feroaret yn sliep en dream,
mar ik mei útrêste by omke Ike Beam.
Hy hoepjaget de earms om my hinne,

treastet my en ik krij in nij tenu.
Ik kin no einlings proastich rinne,
mei op myn boarst it Grande Cru!

dichtersjûn yn De Bres

Op 29 april 2008, 20:00 oere wie it dan safier; de dichtersjûn mei muzyk yn De Bres, Ljouwert. It moast yn de buert fan de Harmonie wêze. Wy moasten efkes sykje, mar fûnen it frij makkelik.

Tresoar organisearret alle jierren kursussen kreatyf skriuwen. Op 29 april joegen in oantal poëzykursisten in presintaasje fan har wurk yn teater De Bres yn Ljouwert. De dichters folgen in kursus poëzij skriuwe by Tsjêbbe Hettinga. De bekende Fryske dichter hat elke optreder oankundige en twa kear sels wurk foardroegen. De muzikale bydragen wienen fan Gerbrich van Dekken mei begelieding fan Josse Postma en fan in âldere man waans namme ik sa net mear wit, mar faaks is dat ek net sa slim, want hy song net hielendal suver. Dizze optreders folgen op Tresoar de kursus lietteksten skriuwe by Jurjen van der Meer. De tagong wie € 5,–, mar ik twifelje oer it tal beteljende besikers want der wienen wakker wat frijkaarten yn omloop. Der sieten sa'n fyftich, sechstich minsken. Yn it nochal tsjustere sealtsje ha’k efkes om my hinne sjoen oft ik ek B.F’ers seach (bekende Friezen), en ik stuite op Melvin van Eldik, Diva Yva en Arjan Hut. Der sille grif mear west hawwe, mar dy hawwe harren oan myn each ûntlutsen.



De dichters wienen gjin begjinners, al wie de iene wol wat fierder as de oare. Guon fan har hienen al in bondel publisearre of gedichten yn tydskriften en op ynternet hân. Guon hawwe Rely- of oare prizen wûn. Sommigen hawwe ek in eigen webside. Koartsein, it ferskaat wie grut – ien fan de dingen dy’t it programma oantreklik makken. Under begelieding fan Hettinga skerpen de dichters har yn de kursus mei poëtyske taalmiddels op. It reagearjen op elkoars wurk makke in protte entûsjasme los, en dat poende de ynspiraasje en de kreativiteit oan. In heal oere oer in komma of punt prate soe in oar al lang ferfeeld hawwe, mar de kursisten koenen har der goed yn fêstbite. It skilde fansels al dat it hûswurk foar de kursusjûn eltse kear al keurich troch Hettinga fan kommentaar foarsjoen nei de kursisten opstjoerd wie, sadat elk him thús al ferdjipje koe yn de opmerkings dy’t Hettinga der neffens it close reading systeem byset hie.

In oantal fan de gedichten sille ferskine yn it folgjende nûmer fan literêr tydskrift Hjir. Spitigernôch sil der gjin fan my by wêze, neffens de redaksje litten de fersen oan rymtwang. Dat wie nij foar my, mar goed, it betroffen dan ek trije sonnetten en dat sjenre is eins ek nij foar my.
Sipke de Schiffart, dy't de kursus ek folge, hie der foar keazen syn fersen net foar te lêzen.

De optredende dichters wienen yn folchoarder fan opkomst:

Edwin de Groot; mei yndie in tal fersen dy’t wilens de kursus ek behannele binne. Edwin prate syn fersen flot oan inoar, hy fertelde dat er fan is fan C.O. Jellema omdat dy mei in pear wurden hast alles omfiemje koe en ek fan Rainer Maria Rilke is er fan. Edwin ljochte syn fersen yn it foar soms in bytsje ta, sa as it fers oer in ‘ding’ dat net neamd wurde mocht yn it fers. It bliek in grêf, en at it fers net taljochte west wie, tink ik ek net dat de harkers it der sa gau út opmeitsje kind hienen.

Elske Kampen hie in dûbelde kursus folge, sawol de liettekst skriuwkursus as de poëzykursus. Dat wie ek goed te hearren oan har sêfte klankferzen. It moaie fan Elske har teksten fyn ik altiten dat se it goed dogge op papier mar ek at se foardroegen wurde. Elske har poëzy hat prachtige, poëtyske bylden.

Hjirnei krigen wy in stikje sjong- en gitaarmuzyk fan ien fan de manlike kursisten fan Jurjen van der Meer.

Nei dit blokje gong Meintsje Brouwer fierder mei de poëzy. Meintsje har fersen befetten diskear alliteraasje en binnenrym. De betsjutting wie oer it generaal goed nei te kommen. Sy hie har goed oan de opjeften fan Tsjêbbe holden en ik wjerkende ek it fers oer de ballon dat ek al publisearre wurden is, at ik it goed haw. Har fersen slagge dus ek goed oan.

Oan de ein fan de earste rige kaam Aafke Koster, dy ús ferraste mei it út de holle foardragen fan har fersen. No binne dy fersen net sa wiidweidich, mar it wienen der wol fjouwer stik en dy moatte wol nei inoar opsein wurde. Tusken de fersen die se by tiden hast letterlik in stapke tebek om efkes te sykheljen en har te konsintrearjen op it ferfolch fan de foardracht. It kaam der allegear goed út en neffens my hie har foardracht de measte spanning foar it publyk, it wie mûsstil.

Tsjêbbe Hettinga, de master himsels, lies foar it skoft ‘It Wikeler Hop’ fan himsels foar, in fers dêr’t wy mar leafst twa kursusjûnen oan wijd hienen om it te filearjen. Ek dat ûnderdiel fan de kursus wie tige nijsgjirrich, de lûp op in fers fan Tsjêbbe sette. Tsjêbbes fersen binne bepaald net koart te neamen, dus wy hienen de hannen der fol oan.

It skoft duorre te koart, mar ja, it wie goed dat de tiid bewekke waard, want poëzy is in tear yts, je kinne de oandacht fan de harkers net tefolle op de proef stelle. Harkje nei poëzy freget folle mear as – bygelyks – in preek oanheare.

Nei it skoft wie Wietske Borger oan bar. Sy wie net hielendal frij fan senuwen, mar se liet har der net troch út it fjild slaan. Se fertelde wat oer de kursus en hoe’t it har foldien hie en spruts har wurdearring foar Tsjêbbe út. Trije fersen mochten wy fan har heare en persoanlik fûn ik ‘Wa is no gek’ it moaist.

Renske de Boer gie der fol yn en begûn mei har fers oer in ‘ding’. It publyk mocht sizze wat it úteinlik wie, en it kaam der al rillegau út: in harp. In Ierske harp, wol te ferstean, foege Renske der noch oan ta. Ek it folgjende fers mocht it tema fan ret wurde, en Arjan Hut njonken my wist it andert al rillegau: in Ierske slak. Renske har poëzy is tagonklik fyn ik, yn in pear wurden wit sy te fangen wat sy sizze wol.

It muzikale yntermezzo wie de twadde kear van Gerbrich van Dekken en Josse Postma. Mei de stim fan dizze jonge sjongster ha’k my tige fernuvere. It blykt dat hja ek in protte optreedt mei Gurbe Douwstra. In namme om te ûnthâlden!

Jantsje Post spruts de minsken oan mei har moaie en dúdlike poëzy. Sy draacht ek hiel rêstich foar, sadat de fersen goed ta har rjocht komme. It grien, blau en read spilen my út har fers wei foar myn eagen foar. De bylden binne helder. Opfallend fûn ik it fers oer de tsjerke en it sjongen yn de tsjerke. Ik hie it fers al earder op de kursus heard, mar it kaam nochris alhiel ta syn rjocht yn dit teatergebou.

De lêste fan de kursisten wie iksels. Ik haw myn sonnet oer Foekje Dillema oerset yn it Boerums en it ek yn it Boerums foarlêzen. It ‘ding’ wie, foar wa’t it noch ynteressearret, in miicheamelskeninginne. It mocht dus ek in minsk of in bist wêze. Ik bin einige mei ‘It gepiip by de hear en mefrou Postma’, minsken út in rychjeshûs. Wy hienen it sels wêze kind.

Tsjêbbe sluet de jûn ôf mei it foardragen fan ien fan syn fersen dêr’t ik de titel efkes fan kwyt bin. It gie yn elts gefal oer in fereale man yn de bus. Doe’t er útstappe moast, wie er de himel kwyt, dêr kaam it sa’n bytsje op del leau’k. Tige moai om nei te harkjen.

Fan de kursisten krige Tsjêbbe twa flessen lekkere wyn en Teake Oppewal die der út namme fan Tresoar noch ientsje by. Tsjêbbe hat earst foar it lêst poëzykursus jûn by Tresoar, en dat wie wol in ekstra presintsje wurdich yn foarm fan in saksofoan - c.d.

Tsjêbbe soe de wyn troch him hinne gean litte, sei er ta beslút.

lustrum Farskjierboek

Samar efkes in moaie ferassing;
in fers fan my yn it lustrum
jierboek fan Farsk.
Ek noch in fers dat my nei stiet
omdat ik der efkes lekker sinysk yn wêze koe.


Oer de romantyk!

mûnekrús

hja leit oan de wei
opbiere
ûnder in fersketten swilk
yn frede of ferlossing
de eagen ta, de krollen sacht

hja leit healweis
it bernjen fan libben
op ûnberne poatsjes
de ierde fan dracht swier
it tsjusteret, it wurdt no nacht

op it Satellytpaad
wurde betontegels staasjes
trije koweblomkes yn de berm
bûge foar in heilbui
it hert fan de mûne stûket

By it Sint Anthonygastehûs

Ik stie yn de tún in reade
frou te wêzen op frouwedei
en lies gedichten foar froulju,
net te hurd, net te dreech.
De wyn op trochreis mocht se lije,
naam in snúfke taal en in eachje gers.

Ik spruts oer de frou.
Manlju tinke dat se maklik is
mar dat is sa net, se sizze
dat har tiennen te lang binne,
de holle te grut
en alles dêrtuskenyn, tsja.

Mar in frou fan formaat
is net te mjitten, sy giet
wêr’t se wol of sit stil
foar har út te stoarjen,
fersinst dy yn har ja

en amen is net it lêste wurd
mar in ynskiklik momint:
sy wikselet noch gjin moarne
foar de dei fan hjoed.
Dochs is der treast:
se tinke dat se har kinne.

De dames nikten dat it goed wie.
Harren hastige paadwizer
gidste se om in slangedin hinne.
De blauwe frou op de porsleinen faas
út de folder sloech ik
myn reade boa om ‘e skouders.

Out of Boerum/ bed/ the question

Hea, hea, it is moai dat dy bern fakânsje hawwe, mar in wike is eins te koart. Krekt at se oer it punt hinne binne dat se har net mear ferfele, moatte se wer nei skoalle ta.
Jan bliuwt, as in echte ICT-er jûns sa lang mooglik warber en komt der moarns (soe ik sizze, mar ik kin better sizze: yn de rin fan de dei) sa let mooglik út. En dan moat ik him ek noch oantrune him wat op te knappen en wat te ûndernimmen.
Jan sit der net in tel mei. Hy nimt it libben sa’t it komt. Easy mem!
Fakânsjewurk hat er net, allinne syn saterdeisbaantsje. En dat is pas oan de ein fan de wike. Hy rint my net echt foar de fuotten, mar stelt wol hiele drege fragen.

‘Wêrom gean wy nea mei fakânsje nei it bûtenlân?’
‘Gean wy ek noch ris ferhúzjen, ik bin hast de ienige fan myn leeftyd dy’t noch nea ferhuze is.’
‘Wêrom hawwe katten sa’n bêst libbentsje en moatte wy altiten fan alles dwaan?’

Je wurde der wurch fan.
Us mem sei eartiids al: ‘moai dat se frij binne, mar ek moai at se wer nei skoalle kinne.’
Lykwols hie ik ek in tsjinfraach foar Jan:

‘Wêrom waskesto dy net ris om ‘e holle en dochst do dyn hier net efkes netsjes?’
‘Mem,’ seit Jan, ‘dat heart sa. Ik draach tsjinwurdich
de out-of-bed look.’

boekefeest?

It programma fan it offisjele boekefeest justerjûn yn it Natuermuseum yn Ljouwert wie om mei ien wurd te sizzen: saai.

Kaam dat, sa’t myn selskip opmurk, omdat wy (ik bin 46) guont fan de jongsten wienen, dat ik it programma net bysûnder fûn? Die ienigen dy’t jonger wienen, wienen in stik as trije dramastudinten en de toanielspylster dy’t in stikje út Riek Landmans boekewikegeskink ‘Fammen fan Gaasterlân’ neispile.
De jûn begûn mei in wurd fan wolkom en dêrnei in stikje film oer it fakânsjekamp Sondel. Foar de âlderein yn de seal faaks in nijsgjirrich stikje feestelike nostalgy, mar ik fûn der neat oan. Ik koe it kamp net, hie der noch neat fan heard en it sei my ek neat. It stikje dat neispile waard út Landmans roman/detektive fûn ik ek net sa geweldich, omdat ik der net fan hâld om alfêst in foarpriuwke fan in ferhaal te krijen. Boppedat wie dat soartefan pleintsje yn it natuermuseum net bepaald waarm. Ik krige aloan mear it gefoel dat ik yn it tsjerke siet. Ik begûn sels al te gapjen. Dat koe ek wêze omdat der gjin skoft yn de jûn siet mei in hapke en in snapke, hear. Mar pipermunt hie ik ek net op rekkene.

Abe de Vries as útjouwer hat efkes oan it wurd west oer it boekewikegeskink, Riek Landman sels hat noch efkes in spontaan moai wurdsje dien, en der wie noch in stikje yndie close harmony muzyk. Die sjongers stienen ticht byinoar en hawwe it fêst waarmer hân as ik; ik bin der ferklomme. As ik witten hienen dat wy dêr sa’n skoft sitte moasten, dan hie’k de jas noait útdien en yn de hal hongen.
It dûnsjen neitiid fûn ik earlik sein in oanfluiting. In pearke as seis yn in rûntsje ferdwaalden yn de grutte romte en ik hie ek net it idee datst maklik meidwaan koest, it wie in soart fan folksdûnsjen en moast dy paskes mar krekt witte. Op himsels hat de organisaasje faaks syn bêst (en yn alle gefallen syn wurk) wol dien, mar it kaam net goed út de farve. It sloech net oan. Net by my yn elk gefal.

Dat wy binne neitiid noch efkes nei dy Scamele Ruter west. Dêr wie it programma yntusken ôfrûn, mar de afterparty wie in stik smûker en fral: waarmer. Net allinne kwa temperatuer.
Aldergeloks waard ik de hiele jûn beselskippe fan twa freonlike en hoflike kollega’s, en wy hawwe mei ús trijen ek noch in Grinslanner om útens teplak brocht.
Wat is Ljouwert eins moai by nacht.

Yn Amsterdam

In skoftsje lyn kaam Jan oansetten mei in brief fan skoalle dat er dêr efkes hûndert euro pinne moast foar in ferplicht reiske nei Amsterdam. Dat wie my drekst al tsjin it krop, want de jonge hat noait wat op ‘e rekken, dus der falt neat te pinnen.
Dat soe dus betsjutte dat er kontant jild mei hawwe moast, of myn bankpaske. Dat lêste is net ferstannich, want dan moat de pinkoade der ek by. Jo moatte de kat net op it spek bine, no? Seker net by immen dy’t altiten jildkrapte hat. Kontant jild hoegden se dêr net op skoalle.
Dat ik haw mar hûndert euri op syn rekken set, dan koeder it der sels ôfhelje. Jan hie it oer in ‘pret’reiske, dus al te happich wie ik net.
Mar it moast al trochgean fansels, want neffens de skoalle soenen se by wichtige ICT-bedriuwen del, en dat wie frij wat wichtich foar harren oplieding. Dat ja, it moast al wêze.

Justerjûn kaam Jan mei de lêste bus werom. Hy hie de mobile tillefoan net meinommen, dus wy hienen fjouwer dagen neat fan him heard. Ik hie him foar de wissichheid noch mar efkes in pear sinten yn de bûse treaun, want je witte mar noait. Dy wienen skjin op, en ek hieder syn eigen bûsjild opmakke. Ja, Amsterdam, wat oars.
De ferhalen gienen fral oer it smoken fan weed en oer it feit dat der mar kwealik blanken yn Amsterdam wenje. Teminste, yn it part fan de stêd dêr’t Jan en konsorten sieten, in Stay-a-way hotel yn de buert fan de Daam ofsa. De jonges hienen mei syn seizen in keamer en der wienen sa’n tachtich man mei. Der wienen ek in stik as fjouwer dosinten by. Dy dienen itselde as de jongelju trouwens. Se hawwe op besite west by Microsoft, de KPN en op de hinnereis hawwe se it Mediapark yn Hilversum besocht.

Jan hie him besaud oer de jonges op syn keamer; oerdeis hellen se wat guod op út de kofjesjop, dat ferparten se yn harren keamer op ‘e tafel yn skyfkes en dan rekken se út hoe lang’t se der mei ta koenen en hoenear’t se dan wer om nij spul moasten.
Hiele pipen waarden der boud, sei Jan, en se seagen allegear sa wyt as spoeken.
‘Hasto dan net wat hân?’ frege ik Jan.
‘Ja, ja, ik haw de earste dei wat fan dy speeskeek dy’t op tafel stie hân, mar ik fernaam der net sa folle fan, dat ik haw it fierders mar gewurde litten, wy krigen dêr iten genôch.’ andere Jan.

Jan smookt net, dus dy hie mei oandacht de jonges wat besjoen. Se wienen wol by de tiid, sei Jan, mar neat te helder. Ast se wat fregest duorre it in ivichheid foardatst andert krigest. Mar sy hienen wol in soad wille. Hja begûnen earne oer te praten en hienen hiele ferhalen dêr’t in bûtensteander neat fan snappe soe, mar dy stiif stienen fan in hiel eigen logika.
‘No,’ sei Jan, en doe prate ik op it lêst ek mar wat mei.
Dat koe ik my alhiel wol foarstelle, want Jan hat sawiesa al in grutte fantasy. Op in stuit hienen him de jonges mei iepen mûlen oansjoen.
‘Hee, Jan, wat spul hasto hân,’ seinen se, ‘dat is bêst guod jonge! Dêr moatte wy ek wat fan hawwe, wêr hast dat wei?!’

hege hakken, echte twivel

Och ja. No sit ik as bûtenútfamke nei it nijs te sjen en komt ynienen Wieke de Haan yn byld, dy’t mei fjoer en faasje it boekefeest ferdigenet. Mar dan komt ek de man dy’t fan de heup ôf sjitte kin, Eeltsje Hettinga, oan it wurd. Hy neamt de alternative lokaasje fan de boekewike, as in soart fan protest tsjin de âldfrinzige opset fan de boekewike troch de stichting It Fryske Boek. En op beide lokaasjes sille grif minsken wêze dy’t ik graach moetsje soe. Dat wat sil ik dwaan? De hiele saak mar boykotte? Of sil ik de jûn oer twa lokaasjes ferdiele? Of sil ik it mar gewoan fan it sin ôfhingje litte? Ik hie oars tocht dat it geitewollen sokkebal wol wat foar Trinus Riemersma wêze soe, de kearen dat ik him soen haw, hie er se al oan, hy hoecht him der net iens spesjaal foar te ferstrûpen. En it is op it lêst ek in boekebal, dus ik soe sizze dat der fral dûnse wurde moat. Oft dat no de fûgeltsjesdûns is, de klompedûns of wat op sokken om glydzje, dat makket my neat út. Salang’t ik mar gjin high heels oan hoech.

winnende kollum: de útferkiezing

Mei dizze kollum wûn ik de Nederlânske 'Boer siket frou'-kollumwedstriid:



De uitverkiezing

Gerard krabde zich eens achter zijn oren. Hij wist het al, maar dat was het spel niet natuurlijk, om dat nu al te laten blijken. Tijdens het schoonspuiten van de hokken in de stal liet hij zijn gedachten eens rustig gaan. De drie vrouwen die van de aanvankelijke tien waren overgebleven, Marja, Leonie en Pauline, waren in huis bezig. Ze hadden hem beloofd, nu ze er toch waren, het woongedeelte eens een beste beurt te geven. Natuurlijk zou er tijdens het werk ook worden gekletst, dat wist hij wel zeker. Maar nu had hij even fijn de tijd voor zich alleen.
Morgen moest hij iemand ‘elimineren’. Wat een akelig woord was dat toch! En wat een rotklus. Hij vond het oergezellig met die drie meiden, het liefst zou hij ze alle drie houden. Maar ook dat was niet volgens de spelregels. Hij zuchtte eens.
Pauline. Haar mooie haar, haar zachte stem. De verrukking in haar ogen toen ze dat biggetje in haar armen hield. Die blik herinnerde hem aan vroeger, toen hij achter het hek toekeek hoe de biggetjes werden geboren en zijn vader ze zorgzaam droogwreef met wat stro. Toen hij wat ouder werd, mocht híj dat doen. Het mooiste werkje van de hele fokkerij, vond hij. Later was het allemaal gewoon geworden. Hij deed het zo vaak, dat hij nu alleen nog op het gewicht van de pasgeborenen lette, en of er eentje apart gezet moest worden wegens zwakke gezondheid.
De gedachte aan de biggetjes en Pauline zorgen voor een stille glimlach op zijn gezicht. Het zou lang duren voordat Pauline de biggetjes ‘gewoon’ zou vinden, dat wist hij zeker, hij voelde het. De andere twee vrouwen waren òf de boerderij al gewend, òf ze waren gewoon wat harder. Zij verblikten of verbloosden niet bij wat ze allemaal op de boerderij tegenkwamen. Dat had natuurlijk ook z’n voordelen; ze waren de boerderij en het boerenleven gewend en zouden zich niet snel uit het veld laten slaan.
Nee. Hij wist het zeker. Hij zou de zachte Pauline wegstemmen en met Marja en Leonie achterblijven. Met Pauline zou hij later, als het programma afgelopen was, weer contact opnemen. Wat er tussen hen tweeën was ontstaan in die paar dagen dat ze hier was, hoefde niet voor de camera’s te worden uitgemolken. Pauline was hem te lief.





Hjir falt de kollum op 14 febrewaris te lêzen.

bedrygde soarten

Wat der op ’t heden mei Romke is wit ik net, mar hy hat de holle der net alhiel by.
De bôle wie op, en wy hawwe net in bakker yn it doarp, dat ik frege oan Romke oft er der ek noch op út moast. Romke moat sa faak gau efkes noch wat helje foar it doarpshûs; hjoed hat er ek wer in klup fiifenfyftich plussers foar in stamppôtbuffet. En ja, hy moast noch efkes nei Kollum ta. ‘Kinst dy bôle wol efkes meinimme dy’t Maaike sa lekker fynt’, sei ik tsjin him. Maaike lei dy deis siik thús op ‘e bank. ‘Ja!’ rôp Maaike ferheard, ‘heit kin dy lekkere Pandabôle wol efkes meinimme!’ ‘Dan moatst mar efkes by Van der Byl oan’ sei ik. ‘Nee mem, dy hat Riemersma yn Kollum allinne mar’ sei Maaike.

Dat sa tsjin seizen smiet Romke triomfantlik twa Tigerbôlen op it oanrjocht. ‘Wat hat heit no meinommen?’ sei Maaike. No, tigerbôlen, krekt sa’t jimme seinen’, sei Romke. Maaike en ik seagen inoar ris oan. Tigerbôle? Dat wurd hienen wý net yn de mûle hân. Dat wy gienen der tsjinyn, mar dan kinst Romke noch net. Dy hold by heech en leech út dat wy ‘tigerbôle’ by him besteld hiene, en gjin Pandabôle.

Jan hie op it lêst syn nocht fan it harsenskrabjen en murk droech tsjin Maaike op: ‘meitsje dy dochs net drok fanke, wy freegje skielk gewoan oan heit: ‘rydt dêr no in Fiat Tiger, of is it in Fiat Jaguar?’

Gedichtedei 2008

Ik hie besluten om net nei Ljouwert te gean, ik soe ek net krekt witte wat dêr te dwaan wie, útsein de alvestêdemaraton fan fersen. Hjir yn it noardeasten fan Fryslân binne net safolle steden, dus wat moast ik dêr no mei? Men koe it wat op ôfstân folgje tink. Hjir en dêr sil yn de bibleteken ek wol wat te dwaan west hawwe, mar net by ús yn de omkriten. Op nei Grins dus, in stêd dêr’t altiten wol wat op dit mêd te belibjen falt.

Ik wie der middeis om twa oere hinne, en koe nei 7 euro te beteljen drekst op de poëzyboat stappe. Op dy boat mar leafst twa stedsdichters; dy fan ferline jier, Ronald Ohlsen, en dy fan no, Rinse Sinkgraven. En dan wie der ek noch in histoarikus by, Beno Hofman. It waar hie him krekt efkes deljûn, dat wy fearen moai oer de Grinzer djipering. Ik moat ta myn spyt sizze dat de kliber minsken foar it grutste part út froulju bestie. Dat joech my reden om de pear oanwêzige manlju ris goed op te nimmen. It folchsume soart, of manlju mei in missy? Ien fan de trije wie útjouwer, hearde ik wol. Der koenen sa’n hûndert minsken op ‘e boat, mar der hawwe in sechstich west, raam ik. Mar it wie in moaie trip, de stedsdichters fetten harren taak serieus op en hienen by guont huzen, strjitten, gebouwen en eardere ynwenners beskate fersen. Ek nochal ris in sonnet, fral fan Ohlsen. Ik koe him noch net sa goed, mar ik mocht him wol hearren lije.

Nei de boat gienen wy op nei it Grinzer museum, foar de bekendmakking fan de prizen foar it bêste gedicht oer Russyske mearkes en legenden. It museum hat dêr op dit stuit in útstalling oer, en yn de mande mei de Poëzymaraton koe it moai kombinearre wurde. Ik siet dit jier net by de nominaasjes, mar myn mearke hie ek alhiel de ferkearde layout meikrigen, omdat myn pc doe krekt krepearre wie. No ja, en ik hie dus in mearke skreaun, net in fers óer in mearke.

Hoe dan ek, der rûgelen in pear ferneamde nammen út; ik leau dat Laura Demelza Bosma earst wie, André Degen wie twads en treds wie Vicky Vrancken (kin ik mis mei wêze). Moaie fersen, fertsjinne wûn. Der waard Drintske poëzy foarlêzen troch Suze Sanders. Dêr koe ik net rjocht byt op krije. Wol op ‘e taal, net op de fersen. Doe gie ynienen it mantsje stean dat it hiele skoft rêstich njonken my sitten hie: Rutger Kopland. Hy wie âld, hy moast no en dan efkes om wurden sykje, mar de poëzy mankearde neat oan. Hy sette útein mei it foarlêzen fan wurk dat er koartlyn, nei it slimme ûngelok skreaun hie. Dat wie neffens my kwalitatyf neat minder as syn eardere wurk. Ek hat er syn earste publisearre fers ea foarlêzen, in fers grûndearre op psalm 14. Hjirby murk er op dat dat fers der by dizze gelegenheid wol op troch koe, want it tema fan de dichtewedstriid fan de middei wie ommers ‘mearkes’.
De âld strider is der dus noch hielendal. Ik haw in bondel fan him koft.

T’en lesten hagele en wyndere ik jûns om acht oere nei de slútmanifestaasje yn it Grand Theatre, mei yn folchoarder fan opkommen: Marlies Somers, Vrouwkje Tuinman, Daniël Dee, muzyk fan Egbert Meyers, Driek van Wissen, Tsjêbbe Hettinga, Neeltje Maria Min, Rob Schouten en Ivo de Wijs. Presintaasje: Tjitse Hofman. De tagong wie € 7,50. Op Rob Schouten nei ha’k my mei gjinien ferfeeld, eltse dichter hie sa syn eigen sjarme.
Mar Tsjêbbe wie de bêste fansels.

Op 'e troan

Yn hûs binne wy al lang gjin baas mear. Stel jim ris foar: in lytse foarkeamer mei de twa ruten op it suden, in donkerbrune learen bank oan de kant dêr’t it hûs fêstsit oan de oare kant fan twa-ûnder-ien-tek, oan de oare kant dy muorre stiet in twapersoansbankje tsjin it lewant fan it lytse keamerke, en de kast op de eastside fan de keamer. Dan is de keamer fol. Der kin noch in krantebak stean en in sierkastke. De televyzje hat plak tusken de twa ruten. Krekt sa moatte de meubels der stean, oars past it net. Guont húsfroulju hâlde wol fan it ferskowen fan meubels, mar dêr hoech ik my de holle dus net oer te brekken. En de katten ek net. Dy troanje op de twa pakestuollen dy’t by de ekstra smel-makke lege tafel stean. Dat plak feroaret ek net, dêrfandinne dat dy twa stuollen altiten troch har beset wurde. Jopie neistenby op ‘e kachel, Minoes op baas Romkes’ stoel.

At wy de keamer ynkomme en ús stuollen binne troch de keninginne en de prins beset, dan sizze wy earst harren namme efkes. As dat neat jout (en dat jout neat), reitsje wy de keninklikheden efkes oan, en sizze nochris: ‘kom, Joop, derút!’ Dat helpt ek net. Dan krije wy se by de kontsjes en jou se in setsje. Faak slaan se dan de klauwen yn de beklaaiïng fan de stoel, en moatte wy se der mei geweld útnimme. Mar ja goed, oft je dan baas binne? Hienen wy se better opfiede moatten? Ik wit it net. Wat ik wol wit is dat ik de kont net hoech te lichtsjen salang’t ien fan harren noch yn ‘e keamer is. Want dan is it in spultsje fan:
dy’t syn stoel ferlit, dêr’t in oar op sitten giet!

test-test-test

O, wat in drama as de kompjûter it bejout.
Ik wit wol, fan logjen komt op 't heden net folle, mar dat hat mei oare dingen te krijen. Aldergeloks giet it dichtsjen wol stiloan wat troch. Ik moat sizze dat de dichtkursus fan Tsjêbbe dêr aardich debet oan is. Better dus, want oars bleau dat der ek noch by.
Fan 'e wike moat ik nei it Tryatergebou om der in pear kollums yn te sprekken foar Edufrysk. Dat haw ik noch nea dien, mar ik liket my aardich om te dwaan. En dan wurde der dochs in pear Kidelkollums foar de ivichheid fêstlein...

De gearsit fan it Skriuwersboun fûn ik mar in rommeltsje. It liket sa moai om in taspraakje út de holle te dwaan, mar wat in heakeljen komt er dochs efterwei. En it nijs datst ferwachtest, komt net (info oer de Spanjereis) en watst allegear wol witst omdat it al earne te lêzen stie, wurdt nochris opkôge. Nee, it koe wol ris in ôfrinnend spultsje wêze. It is faaks sa as ek mei in protte oare dingen; frijwilligerswurk wurdt hurdop minder. It past net mear yn dizze kultuer. Der is gjin passy mear foar idealen. Ik fernim it ek by mysels hear. Ik haw al langer as tweintich jier frijwilligerswurk dien, mar it is no sa fier dat ik tink: ik wol ek wolris betelle krije foar wat ik doch. Hoe krigest oars dyn wurdearring noch? Frijwilligerswurk hat gjin status mear no't it lintsjes reint. Lit de provinsje dus mar ris wat jild stekke yn it Skriuwersboun. De provinsje, dat binne wy dochs ek, net?
No, de nije kompjûter is der. En by dizzen ek úttest.

it toernoai

Gjin stilzitters. Ek gjin stiltmes.
Grut wurd. Snuve. Lûke mei de eagen.
It mes moat thúsbliuwe, mar guon
hawwe it yn de bûse. Oaren blikkert
it yn de eagen.

Opsmite en drekst optelle.
Tweinitch tsjin is ienensantich wiet.
Gjin begrutsjen. Tink derom,
fersmyt dy net.

Froulju kinne wol, mar doare
sa goed net. It giet om prizen!

Kalkoenen, hazzen, rolladen.
De earste siket út. It kin it
minste wêze.
De jûne ôfslute mei ien of twa.
Dan op hús oan.
Ut en thús, mar nea sûnder nocht.

nij jier ensa

tinke en hinkje



At de ierde him ris kearde,
wie ik in stjer.
Besjoen troch tûzen gelearden
kaam ik net wer.

Gong eltsenien mei, safier,
wie it wer net wier.

winter

but the times, they are a’changin’
Bob Dylan

Foar F.D.



‘Dit kin ik ek, mar dan better noch’ wie de gedachte.
Dat sy griep de kâns om har mei oaren te mjitten
en hâlde wurd: sy allinne wie by machte
de froulju fan dy tiid dwers te sitten.

Yn opgeande maat teach sy op de sege oan.
In karjêre mei eins gjin echte konkurrinten;
hja fierde op dat momint de boppetoan
yn de jacht op in gouden medalje foar it sprinten.

Manljusskonken kinne hurder as dy fan froulju rinne.
It mocht net bestean; der kaam in obskuere seksetest,
mar dêr koe ús heldinne ûnmooglik fan winne.
Hja fielde har tenei in frou mei bûdepest.

Erkenning foar har prestaasjes kaam der ninter.
Yn njoggentjinhûndertfyftich begûn de winter.






(* 18-09-1926 - 5-12-2007 †)

stikje oer it famke

Maaike hat ferline jier febrewaris al har diploma folsleine kapster helle. Dêr hie se oars de tiid foar oant de simmerfakânsje ta, mar hja wie hastich, want hja hie wat oars yn ‘e holle en hat dus sokken set. Sy woe sjoernalist wurde.

Hoe’t se sa by dy omslach kaam wit ik eins net. Yn de kapperssaak dêr’t se staazje rûn hat se seker tiid genôch hân om dêr oer nei te tinken. Earst tocht ik: it sil wol in healwize opstiging wêze. Se wit net rjocht wat se wol, en no hat se dat mar fluch efkes optocht.
Lykwols hat se wilens harren wurkfakânsje yn Egypte oan it ferslaan west foar û.o. it Frysk Deiblêd, en it binne hiel aardige stikjes wurden.

Om sjoernalist te wurden moatst nei it Windesheimkolleezje yn Swol ta. Yn har gefal koe se net streekrjocht fan de kappersoplieding nei it Heger Beropsûnderwiis. Dêr wie har eardere opliedingsnivo (VMBO t.l.) te leech foar. Dat hja moast earst it Havo noch dwaan. ‘Wer twa jier’, tocht ik. Mar nee, dêr hie se in oare oplossing foar fûn: yn Grins sit in sprinthavo. Dêr kinst Havo-4 en 5 yn ien jier dwaan. Sy hat der in oannimpetear hân en is binnen kommen. No wurket se har de pleuris fansels, want hja moatte dy twa jier yn pakwei seisentweintich wiken ophoastje.

En dan aanst yn april-maaie it sintraal eksamen dwaan. It is no oeral ferslaggen en learboeken. It wie dreech om net allinne ynienen op in folle heger nivo at se wend wie te wurkjen, mar ek nochris sa’n protte poer teoretyske stof te ferdouwen. Mar sy rêdt dermei. Net alle fakken like hege sifers, mar dat docht neat. Eins prachtich foar âlden om te sjen hoe hurd bern wurkje kinne at se ienris in doel hawwe. Wat sit der dàn wat yn. Bin ik best wol grutsk op!

Mear blau

Mear blau


Tsjin de langste dei
sûndigje de loft en ik.
In brún mei rauroze râne
yn fegen op ‘e kime kwakt.
Of is it tear
fan in eang akwarel?

In njoggenalve.

Wy witte dat it kin
dat de loft it ha kin.
In fal yn de nacht
fan de berikke moanne,
in ferstoarne sigaret.
Ik mis it blau.

Hive intelligence

Myn libben is in tizeboel,
ik bin in frou fan frees en hope.
Myn troan is in tsjispelpôle,
mar de fluezen wjukjes wolle fleane
nei de spegel fan myn keninkryk.

De tsjustere himel is fierstente fier.
Yn hoallen hâld ik de wyn
ûnder it wurkfolk, de wrakke slaven
en alle blyn sammele soldaten.
Ik hoech gjin lûd te jaan,

de rook fan myn leafde seit genôch.
De wanige breidsflecht oer de ierde
falt my swier, myn fluezen brekke,
ik kin net prate, ik bin dôf en dochs
is myn tiid folmakke.

Net te beteljen

de moaiste dei
skynt de sinne en do rydst
troch de griene katedraal
oer de mûntsewei
brekst de wite streek
by it brêchje op it ein

yn de lome bocht
efter twa parrebeammen
riist dan it âldershûs
de fuotten knisterje grint
as tsjinstreeë boade
oan de iepen efterdoar

de kofjerook rûkst al
net te beteljen
de glês-yn-lead papegaai
kleuret harren antlitten
lûkt in ljochtglâns
ta de himel út.

Gjin watsje...

‘Kinst my fan ‘e middei efkes helpe mei deade blêden oan te feien, Jan?’ frege Romke oan Jan.
‘Nee,’ sei Jan, ‘dat kin net heit, want ik haw my de knibbel ferdraaid. Sjoch mar, ik kin der net iens op stean!’
Wy seagen. Neat oan de knibbel te sjen, mar Jan krimmenearre der in bytsje by, dat dit frege wat mear tekst en útlis.
‘Ik haw in skop tsjin de knibbel oanhân mei it fuotbaljen’, sei Jan.
‘En doe koe ik der krekt noch wat op rinne, mar doe’t ik freed yn de botsautokes siet, fleach der immen fan achteren by ús op en doe skeat ik mei dyselde seare knibbel tsjin it dashboard oan, en doe gie it ljocht yn ‘e knibbel út. Ik bin útstapt en ik haw gjin rûntsje mear dien.’
‘No, at it der sa mei dy foarstiet, dan moatte wy mar efkes op de dokter ta’ sei ik.
‘Ja’ wie Jan it der wat al te grif mei iens. Hy tocht fansels dat ik him net leaude en dat ik er dochs gjin wurk fan meitsje soe. Mar ik belle de húsdokter. Dy wie ‘yn besprekking’ sei de tillefoanstim, en by need moast ik dat-en-dat nûmer mar belje. Ik seach Jan rist op en del oan. Gjin needgefal, besluet ik doe. Mar wat no?

Dokkum dan mar ris besykje, de Sionsberch hie ommers ek in polyklinyk, faaks koenen wy dêr dan te plak. Dat koe, bêst genôch. Maaike woe ek mei, dy hie noch wat ôf te hanneljen yn Dokkum en dat koe moai efkes tagelyk. Dat sa teagen wy trijeresom nei Dokkum.
By de baalje moasten wy earst in paske meitsje litte foar Jan, want dy wie der sûnt syn berte net mear west. Doe’t it frommeske hearde wa’t de pasjint wie en wat him skeelde, frege se oft er ek in rolstoel fanneden hie. Jan lake har hast wat gnyskjend út. Wis net!
Wy moasten ús melde by baalje alve. Dat dienen wy. Doe’t wy dêr in moai skoftke sitten hienen kaam der in ferpleechster op ús ta; wy moasten dochs werom nei de hal want wy wienen in otbm-gefal. Otbm, otbm? Oars te behanneljen minsk?
Hawar, wer wachtsje, no yn de stuoltsjes njonken de baalje. Dêr sieten wy, Maaike, ik, Jan.
En it duorre mar, en it duorre mar. T’en lesten kaam der dat dochs in pittich susterke. Hja frege de personalia nochris en helle drekst in rolstoel op.
‘Dat hoecht net,’ sei Jan, ‘ik kin noch wol in bytsje rinne hear.’
‘Dy’t siik wêze wol, moat ek mar wat ha’ sei de suster. ‘Sitte!’
Ferslein liet Jan him yn de stoel falle en it susterke naam him mei nei in keamerke. Dêr seach se efkes nei de knibbel, mar hja kaam der net rjocht út. Jan hie de boksen al út.

‘Ik moat der efkes in arts byhelje’ sei it wyfke. ‘Pak de saak mar wer yn Jan, ik ryd dy wer nei de gong en dan komt de arts aanst wol by dy’. Sa sein, sa dien. Wer wachtsje yn de hal.
Jan hie der noch hieltyd wol aardichheid yn, allinne krigen wy sa stadichoan ek wol sinne oan wat. Mar safier wie it noch net.
‘Sit hjir in jonkje mei in knibbel?’ hearden wy ynienen in stim boppe ús. Us blik glide stadich omheech. Der skynde net in ein te kommen oan de lange witte broek en de doktersjas. Uteinlik bleau ús blik stykjen by in rûne holle mei sûnreade wangen ûnder in bêste prûk wyt hier.
‘Kom do mar ris efkes mei my mei, baaske,’ sei de reusinne. Jan wie te ferbjustere om andert te jaan. De dokter reesde sa hurd troch de gongen dat Maaike en ik der klauwen oan hienen har by te bliuwen.
‘Boksen út’ sei se tsjin Jan, en Jan wist net hoe gau at er de broek sakje litte moast.
It frommes, dat noch wat fyftjin sintimeter boppe de 1.83 m. fan ús Jan útstuts, befelle Jan op bêd. Dêr avesearre hja mei Jan syn knibbels om as wienen it woarsten dy’t noch draaid wurde moasten. Jan pipe noch krekt net, mar hy hie in kleur as fjoer en hie hâlden en kearen om de frou wat tsjingas te jaan. At sy de knibbel omheech luts, bêde hie him wer del. Treau sy him nei de muorre dan drukte Jan de oare kant út.
‘Docht it sear?’ frege se. No, dat wie sels my wol dúdlik. ‘Hoe bist hjir oankommen?’ frege se Jan. Jan fertelde dat er earst mei it fuotbaljen, en doe op ‘e kermis in reis tsjin de knibbel krigen hie.

‘Dat wurdt sneon gjin fuotbal’ sei se tsjin Jan.
‘Och,’ hold Jan him grut, ‘ik sit yn it biertiim, dat it komt der net sa bot op oan.’
‘Ynswachtelje en krukken brûke’ kommandearre se.
‘En as net permaninte fersoarger fan it tiim wurde wolst, soe ik dy krukken mar wól brûke!’
Dat wie dúdlike taal. Dêr hâld ik wol fan.
En hja – ja, in frommes út tûzenen, hja wie Jan moai in slach foar – gie fierder: ‘en ast op skoalle bist, de poat op de stoel foar dy lizze, en thús ek mei dyn poat omheech sitten gean.’
Niks gjin frij, Jan!
It mânske frommes sette Jan wilens yn de fette watten en lei der handich in drukferbân omhinne. Hja herfette:
‘Krukken by de baalje ôfhelje en dêr ek wer ynleverje. Woansdei ôfspraak by de húsdokter en oars hjir wer komme.’
Dêr siet Jan. Hielendal ymponearre naam er elk leppeltsjefol ynstruksje yn him op.
‘Tige betanke, mar ik meld my wol in Kollum’ sei de lytsman.

Wurch yn 'e fuotten

No’t der twa bern mei bus en trein reizgje komme der ek ferhalen los. It reizgjen op himsels is net altiten like aardich, mar it went, en wis is ek dat je wilens de reis altiten noch gau it iene en oare oersjen kinne foar skoalle. Op de weromreis bart dat minder. Dan sjochst in protte minsken efkes in knipperke dwaan. It fernuveret my altiten dat se dan krekt op tiid de eagen wer iepen dogge. Yn de nije trein wurde de plakken wol goed lûd opneamd, mar yn dy âlde hearde ik eins allinne mar dat de lûdsprekker iepenset waard. Dan heardest wat prommeljen, en dêrnei waard de lûdsprekker wer mei in klikje ôfsletten.
Doe’t Jan okkerdeis mei in maat fan Grins kaam, hienen se de put derút. Of de put. Wat sil ik sizze? It wie freed, en dan hawwe de hearen nei skoaltiid gauris besprekking oer de ôfrûne wike yn de Drie Gezusters yn Grins. It stof fan de skoalle wurdt fuort goarrele, hja nimme efkes in flauFEBObyt en dan giet it wer op hûs oan. De lêste bus hat dan al west en dus moat der mei de trein reizge wurde. Beide jongkeardels leinen dus moai langút mei de skonken op ‘e bank foar har te slûgjen. Doe kaam de kondukteur har oer it mat.
‘Dogge jim thús ek sá?’ frege er de twa knapen, en wiisde op har skonken.
Mar Jans maat hie it aai mei sâlt klear.
‘Knippe jo thús èk kaartsjes?’ frege er.

Ministeriële beskôgings

Ministerfigueren


Minister A wol allochtoanen
mei asosjalen ûnder dak bekroane.
Minister B wol brânwachtslju ferbiede
betsjinning fan spuit alve te lieden
en See wol witte oft sel en kriminelen
by lotting faaks it fearnjen fele.
Minister D wol drugs talitte
salang’t dealers yn it dealen sitte
en E wol, dat in emigrant
ferhuzet nei oerseeske kant.
Minister F hâldt frontsoldaten
op ôfstân fan syn fjochtersmaten.
Minister G wol foar de goaden
fan de fijân bystân nei ballingsoarden.
Fan H mei Sine Hillichheid
net frije sûnder feilichheid.
Minister Y wol oan ynvaliden
ferbiede de Alvestêdetocht te riden.
Minister J wol foar de joaden
de jacht op bargen út de moade.
Minister K wol ôf fan dat saaie,
en keamerleden yn keamerjassen klaaie.
Minister L lit it de legerskare foartaan
inkeld noch mar mei tsjinstfammen dwaan.
Minister M wol minderheden
fusearje litte yn grutte steden.
Minister N wol alle nichten
ta heterofily ferplichte.
Minister O hellet oarlochshelden út it slop
en spjeldet har in ban de bombadge op.
Minister P makket fan pedofilen
troch operaasje sterilen.
Minister KU wol kwerulanten
omfoarmje ta stipte gûvernanten.
Minister R sil de rabberijblêden ferbiede
at se boppe de fjirtich graden siede
en S riedt de spoarstudinten oan:
meitsje ynintsjen tsjin weinsykte gewoan
en T leit it near op silikoanetiten
fral by omboude travestiten.
Minister U wol útfierrjocht
foar wa’t seit en ek noch docht.
Minister FEE wol alle frjemdelingen
troch taalles ta ûntfromjen twinge
en W tinkt dat wettersnoaden
heare ta in ferbeane koade.
Minister IKS wol ksenofoben
ierdzje litte mei in globe.
Minister aY wol hjir oars net as Yanks
mei leadfrij super yn de tanks.
Set, dy’t yn de ferdieling fan setels reaget
freget om de seage dy’t de poaten seaget.

Sa fine jo hjir fan A oant Set
in rariteitenkabinet.
Jo sjogge it: Balkenende fjouwer
is relatyf de golste jouwer.





Ministerfiguren


Minister A wil allochtonen
bij asocialen laten wonen.
Minister B wil brandweerlieden
bediening van spuit elf verbieden
en C wil cel of criminelen
bij loting laten vierendelen.
Minister D wil drugs gedogen,
zolang de dealers dealen mogen
en E wil, dat een emigrant
verhuist naar Est- of Engeland.
Minister F houdt frontsoldaten
op afstand in de eenmansgaten.
Minister G wil, dat aan goden
de vijandbijstand wordt verboden.
Van H mag Zijne Heiligheid
niet vrijen zonder veiligheid.
Minister I wil invaliden
bij vorst d' elfstedentocht verbieden.
Minister J wil, dat voor joden
de jacht op varkens wordt verboden.
Minister K wil kamerleden
alleen in kamerjassen kleden.
Minister L laat legerscharen
uitsluitend met een dienstmaagd paren.
Minister M wil minderheden
fuseren in de grote steden.
Minister N wil alle nichten
tot heterofilie verplichten.
Minister O tracht oorlogshelden
een ban de bombadge op te spelden.
Minister P maakt pedofielen
per operatie tot sterielen.
Minister Q wil querulanten
hervormen door een gouvernante.
Minister R wil roddelbladen
verbieden boven veertig graden
en S raadt aan de spoorstudenten
voor wagenziekte in te enten
en T verbiedt de travestieten
't bezit van siliconentieten.
Minister U wil uitvoerrecht
voor wie iets doen wil en dit zegt.
Minister V wil vreemdelingen
door taalles tot ontvreemding dwingen
en W wil, dat de watersnoden
te allen tijde zijn verboden.
Minister X wil xenofoben
wel laten aarden met een globe.
Minister Y wil hier slechts Yanks
met loodvrij super in hun tanks.
'Verdeling van de zetels vraagt,'
vindt Z, 'een zaag, die zetels zaagt.'

Zo vindt u hier van A tot Z
een rariteitenkabinet.
U ziet het: Balkenende vier
geeft relatief wat meer plezier.



Dit is myn Fryske oersetting by it Nederlânsk gedicht fan Aubrey van Amstel

Cascadequeen

Ultra
Sylvia B., Rotterdam






Cascadequeen fan Grins


kinkelje net by de treppens del
trêdzje stadich en steatlik op radsjes
yn dyn krinoline jûpe fan izerkant
belein mei belech fan rustich spoekespui
streekrjocht út de fin de siècle,
in wâle fan Keltyske tatûaazjes.

Wat rôlet op my ta: minsk, bist, robot
of hotte gotyk dramaqueen
it antlit fan Maria Magdalena;
de eagen ferside achter tichte teisters,
it lange swarte hier yn hippe slaggen
njonken de blanke wangebonken.

In piersing krollet út dyn lippe,
ljocht spilet oer it inkelplak fan
it sacht wankjend frouljusboarst.
Glasseehannen rikje nei de flier
dy’t se skrasse mei fûle skerpe fingers.
Sa wurdsto yn oansicht minske

mei blynkapen op glûpe wy net nei
bingeljende bonkjes ûnder it kantbrokaat.
It is gjin frommeske fan kâlde fuotten.
Ultra is har namme, yn ekstremiteit
docht sy fertuten. Yn de stêd, har antlit,
lizze freak en from yn harsels besluten.














Cascadequeen van Groningen


val niet van de trappen af
treed langzaam en statig op wieltjes
in je crinoline japon van ijzerkant
belegd met roestig rupsenschuim
rechtstreeks uit de fin de siècle
met een voile van Keltische tatoeages.

Wat rolt op me af: mens, dier, robot
of hotte gothic dramaqueen
met het gezicht van Maria Magdalena;
de ogen verscholen achter dichte wimpers,
het lange zwarte haar in hippe slagen
bezijden de blanke jukbeenderen.

Een piercing krult uit je lip,
licht speelt over de moedervlek
van je zacht wenkende boezem.
Glacéhanden reiken naar de grond
die ze krassen met felle scherpe vingers.
Zo word jij in aanzicht mens

met oogkleppen op loeren wij niet naar
bengelende beentjes onder het kantbrokaat.
Deze vrouw treedt niet met voeten.
Ultra is haar naam, met extremiteit
als resultaat. In de stad, haar gezicht, liggen
freak en vroom in zichzelf besloten.

Tsjoenberch

Ja, der wienen efkes wat minder lochkes, want ik bin wer oan it lêzen set. Einliks wer, mei ik wol sizze. Nei de oerdoasis wilens de stúdzje haw ik út kleare ellinde in skoftke oar net lêzen as waarme streekromans en no en dan ris wat weploks. Ik hie skjin myn nocht fan alle drege kost. It rare is eins dat dy kost achterôf net sa dreech wie, mar de opdrachten dy’tst derby dwaan moast, wienen de helte fan de tiid sa droech en tiidrôvjend dat der oars net as in soere neismaak fan oerbleaun. Mar no bin ik dus wer fol op gong en wol mei de 980-sidige Toverberg fan Thomas Mann yn de oersetting fan Pé Hawinkels. Der Zauberberg is it dus eins. Men mei it besykje yn de boarnetaal mar ik bin bang dat ìk der dan hielendal net trochhinne kom. Boppedat moat it in goeie oersetting wêze.
Hans Castorp giet dus jûns mei ûnder de tekkens en it koe wolris in lange lis foar him wurde, want a. dêr lient er him graach foar en b. it boek lêst net maklik, d.w.s. hurd. Troch de fine irony kinst der net trochhinne jeie sa’tst dat graach wol dwaan meist by in dikke pil.
Hawar, ik bin op side 275 en it laket my oan troch te lêzen. No dus.

Unike bondel

In pear moanne lyn krige ik wrachtsjes samar in kear goeie spam yn de meelbus.
Der wie in jong en dynamysk (ik nim de termen mar oer) print- en ûntwerpbedriuw fan twa bruorren dat trije iepen middeis hâlde woe, en kandidaten socht foar in foarbyldprintinge fan harren bondel, folder, tydskrift of roman. Oft ik ek belang hie? Ik reagearre wat laitsjend en hie der de gek wat mei. It bedriuw siet ommers alhiel yn Inkhuzen en at ik dêr op sa’n iepen middei op ‘e bonnefoai hinne gean soe en it mocht der drok wêze, dan kaam ik grif om ‘e nocht. Want dy lju koenen net mear as sáfolle minsken helpe, hja wienen mar mei in man as wat en de masinen koenen fansels ek net mear as sa folle putsjes deis oan.

Mar, sa fersikere my de direkteur, as ik kaam soe ik derfan op oan kinne dat ik net foar neat kaam. En, ek net ûnbelangryk, it soe fergees gebeure.
Ja, dat wie te moai om lizze te litten fansels, mar ik tocht, ‘ik sil it se net maklik meitsje, ik sis dat ik fan myn oeuvre fan de lêste fjouwer jier ôf der likegoed de Fryske ferzje as de Nederlânske yn hawwe wol.’ Dan nochris sjen wat se sizze.

‘Gjin punt’ seinen se.
‘Mar dan hawwe wy it wol oer hast likernôch 300 siden, mei ynhâldsopjefte derby ensa!’ skreau ik ferwezen werom.
Se joegen nearne om, skreaunen se werom, al wienen it ek fjóuwer hûndert siden.
No, dat wie in útdaging. Ik tocht by mysels: ‘sa’n bondel is maklik ast in kear ergens optrede moatst, dan hast fuort dyn hiele portfolio by de hân. Kin ik him 8 septimber drekst brûke.’
No, sa is it dus gien, en freed haw ik him ophelle.
Ik hie noch tsjin de direkteur sein: ‘soe it net better wêze at jo sa’n tsjok boek fan te foaren klearmeitsje, stel je foar dat der wat mis giet by it produksjeproses, dan binne wy moai oanklaud.’ Mar nee, dêr woe er neat fan witte; printe on demand wie ôfleverje wylst de klant der letterlik by stie en dat soe er sjen litte ek.
It omkaft hawwe wy makke nei de wize fan Mondriaan. Net presys itselde fansels, mar wol op de manier fan. Lekker opfallend, dan kin ik it boek ek net maklik kwytreitsje of ferjitte. Hoopje ik. No, hjir is er dus. Myn twadde twatalige bondel mei 137 fersen, op 300 siden.
Yn in oplage fan 1.

Bouwe en ôfbrekke

Yn tal fan opfiedkundige programma’s kinst tsjinwurdich leare hoe’t it al of net moat mei bern. Us heit hie altiten in maklik biedwurd; bern moatst wat bybringe oant har tolfte ta, dêrnei kinst it wol ferjitte. Net datst der dêrnei gjin wurk mear fan haste, oeh deule nee, miskien just wol folle mear. Ast dat tsjin âlden mei jonge bern seist sjogge se dy oan oftst gek biste. Hja hawwe ommers de hannen der al fol oan, hoe soe dat noch mear wêze kinne. No, dat kin, mar op in oare manier. Dit sis ik no net om ús Jan hear. Dêr ha’k op it stuit mar in bytsje wurk mear fan. Sterker noch: útsein de bergen wosk hielendal gjin wurk. Jan makket himsels ek nearne drok oer. Ferline jier wurke er hast 24/7 en dizze fakânsje docht er neat. De skûter leit noch hieltiten yn partueren út inoar yn de garaazje, yn it hok, ûnder syn bêd en it motorblokje hat er op it buro. As oanmoediging, tink ik. Mar hy docht hast neat, allinne sneons noch op ‘e fiskkarre. Jan tinkt dat it wurk wol by hím komt. No kin je dêr wol op om skelle, mar dat brekt mear ôf as it opbout.


Mar goed, Jan wie eartiids dus krekt sa’n snoad jonkje as dy fan ús Pieke. Dy is no trije jier en fret fanalles út wat net mei. Doe’t syn mem der einlings mei oantangele wie, sei se tsjin it jonkje: ‘En no op de matte do, er der net earder wer weikomme as at ik it sis!’
Hja hawwe oeral yn it hûs laminaat en at lytse Dukke ûndogens west is, hat syn mem in matsje klear te lizzen yn de gong. Dêr moat er dan krekt sa lang op stean of sitte dat syn mem him wer yn ‘e keamer ropt.
Mar ja, Foekje hie de lêch wat út en foardat se it wist wie se de tiid kwyt en hie it jonkje al in oere op ‘e gong sitten. It wie har suver yn ‘e wei doe’t se him wer roppe soe. ‘Witst wat, ik helje him sels mar efkes op en sil him dan fuort ek efkes in krûpke jaan dat er it sa netsjes útholden hat’ tocht se. Mar doe’t se yn ‘e gong kaam, wie der gjin Dukke te bekennen. De foarkeamersdoar stie lykwols al op in kier. Foekje deryn. Dêr siet Dukke, poatsjes keurich binnenboard, op syn knibbeltsjes op it gongsmatsje. Foar de tillefyzje.
Bob de Bouwer begûn krekt en Dukke song mei alle faasje mei.

Ketsjupferslaving

Maaike en har freon Jopke en ús Jan sitte no goed in wike yn Egypte. Fan it tsjerke hawwe wy heard dat se in goeie fleanreis hân hawwe en dat se goed oankommen binne. Maaike hat in ferslachje oer de ôfreis opstjoerd nei de Sneinspetiele fan it Frysk Deiblêd, sy is no foar trije wike
‘ús korrespondinte yn Egypte’.

Fansels hie ik de bern fan alles wat meijûn. Pûdsjes droege sop, kaugom, in ammerke sâlte drop, wat krintekoekjes, salmiakkûgels en mear fan sokswat. Sy moasten al ris wat hawwe te haffeljen dêre. Spultsjes gienen ek mei: in lege learen fuotbal en follybal, in pompke, in spultsje Frysk boerekwartetten en gewoane spylkaarten om mei te klaverjassen.
Mar doe’t ik fan ‘e wike op Jans keamer kaam en de kompjûtermonitor útsette woe omdat it lampke al mar oan stie te flikkerjen, seach ik ynienen wat frjemds efter de kompjûter lizzen. Alle snobberij dy’t ik yn de reistas stutsen hie lei der moai ferdutsen efter. ‘No, dochs flink fan de jonge’, tocht ik by mysels. Hy is net de lichtste kant neist, dat hy hie him skynber foarnommen dy tiid oan te gripen om fan it swietguod ôf te bliuwen. Netsjes!

Mar doe’t Romke en ik fan ‘e wike oan ús mieltsje bakte earpels sieten (oerbleaun fan de oare deis, ik hie fierstente folle skyld) soe Romke de mayonêze en ketsjup efkes út de kelder helje. Mayonêze wie der noch wol, mar de ketsjup koe er nearne fine.
‘Och jong, sjoch doch ris better om dy hinne’ sei ik, ‘der moatte noch ien oanbrutsen en minstens twa nije flessen stean.’
Romke nochris de kelder yn.
‘Nee hear’, sei er. ‘Of ik mei wol kluten yn ‘e eagen hawwe, mar ik sjoch it net’.
Dat doe moast mem sels mar even hinne. Mar Romke hie wol gelyk, der stie net iens in flesse dy’t der wat op like.
Doe gie my in ljochtsje op.

Fan ‘e jûns belle Maaike op út Egypte. Nei in praatsje hoe’t it dêr wie fertelde se dat it mei Jan ek goed gie. ‘Allinne oan de itenstafel hat er it efkes dreech’ sei sy.
‘Hy hat hâlden en kearen om syn flesse ketsjup ûnder behear te hâlden.
Der sitte tritich man om ‘e tafel en se binne ynienen allegear sljocht op ketsjup...’

Hingje de jas mar yn de gong

hoe’t ik dy ha wol
mei hier
en dat brune fel
witer yn ‘e winter

altiten wer
nei my takeard
mei seine
koartknipte fingerseinen

en eagen
dy’t nei lippen lûke
foar wurden, in tút
of in tongetip

at ik rin
nimst deselde trêd
mei dyn lingte
en dat bytsje breedte

op dyn grûn
wurd ik túnker
gjin plant negeret
dy dûbele segen

datst thús bist
dêr genietsje ik fan
steesoan eefkes myn noas
yn dyn jas op ‘e gong

tarieding

Noch alve dagen, dan sil ús jeugd nei Egypte ta foar har World Servants projekt. De jongste hat noch nea flein, mar hy is mei in ploech bekenden, dat it sil wol wat tafolle mei de fleandersangst. Boppedat, Jan wol, - at er him ienris byinoar sparre en yninoar set hat - mei de skûter sprinte. En dat giet ek aardich hurd, dus dat sil it him wol net dwaan. Mar ja, witst nea mei Jan, dy set dy altyd foar ferrassings. Ik hoopje al dat se spuipûdsjes yn syn buert delhingje.

Mar no it folgjende: om't der safolle meigean, moatte se merkjes yn de klean ha mei harren namme derop. Alle guod fan tritich man wurdt deis wosken dêr yn Egypte, en dan moat dúdlik wêze fan wa't wat is. No ha'k al sa tûk west om in roltsje stoffen lint te keapjen dêr'tst de namme op skriuwe kinst, en dan kinst dat stikje derôf knippe en dan moat it mei in hyt strykizer op 'e klean strutsen wurde. Dat ik hie wat nij ûnderguod foar de bern helle, en sokken en sokswat, en wie al drok oan it striken (lamme earm derfan, want it moast mei lofts omdat der yn it rjochterskouder in slymbeurstûnstekking sit), doet Jan by de noas lâns opmurk dat er allinne âld spul meinimme woe, dat siet lekkerder en dat koed er dan ôfbrûke en fuortsmite.
Ja, dêr sit je dan mei je goed gedrach.
No moat ik nochris. En it minste is: guont merkjes moatte deryn nááid wurde. No, ik en nuddels, dat is twa. Ik ha noch nea in naaimasine hân, sa'n hekel ha'k oan dat pokkewurk.

MAAIKE | JAN | MAAIKE | JAN | MAAIKE | MEM | WURDT | SPIKER | GEK

Ik de beahipper

It hat gjin doel en jou lûd,
ik krij hieltyd gjin gehoar en ik
wit wat der bard is mei dy mosk
op it dak. De rein en de wyn

makken fan dy de kjeld en my sa hosk
en ik tocht ús dy swiete pea nochris yn
foar’t de sinne syn ljocht wer falle liet.
Ik bin de beahipper en do de hearemyt.

It hat gjin doel en bûch nei dy oer,
wy steane op de râne fan it dak
fan in glêzen hûs. Yn de dream

sweefde ik nei dy ta, oant er bruts.
No bid ik my de knibbels hast krom,
myn leave en de line bliuwe stom.

mûzen om 'e hjouwer

23 juny is it dan safier, dan sil ik oan de dyk stean mei poëzy. Wurden mei de wyn mei oer de minsken hinne struie. De kuierders sille my net ûntkomme, dat wol sizze; ik haw altiten wol ien te pakken, want der komt in dixie yn de buert fan myn tintsje te stean. It earste húske dêr’t de kuierders te plak kinne, dus it kin wêze dat der sporadysk gebrûk fan makke wurdt, mar it kin ek wêze dat er algeduerich beset is. En at se ienris sitte....dan binne se oerlevere fansels.

Romke hat in aggregaatsje liend, wy hienen sels in mikrofoan en wy mochten in fersterker liene fan it shantykoar, dat it kin heve. Ik haw in sjarmante assistint sjartere dy’t apels útdielt, in saneamde apeljonge. Wy moatte moarns earst mar efkes mûskopje. Ik sil him ynstruksjes jaan dat er net al te ree wêze moat mei se oan de minsken oer te jaan. Se moatte eins even op de striepakken sitten gean om te harkjen nei in wurdsje foar ûnderweis. Kinne se wilens moai dat apeltsje opite.
It sil my nij dwaan; soenen de kuierders de blik op ûneinich hawwe, of dogge se it harren oan tiid? Hinget ek fan it waar ôf fansels. No, wy sjogge wol, ik bin der klear foar, ik haw myn flowerpowerklean al opsocht en blommen op it striehuodsje. No noch ôfwachtsje oft der mûzen om ‘e hjouwer strune sille.

Jan & Jopie

Jan en Jopie binne twa hannen op ien búk. Sadree’t Jan thúskomt út skoalle, fisket er Jopie út de koer op it hege kastke foar it rút yn it hok wei en mei de oare hân smyt er de tas del en docht er de jas út. En dan giet it saakje nei boppen ta. Jopie hinget him dan like slop oer de earm as wat, want it bistke docht deis oars net as sliepe.
‘Wêrom moat dy kat eins mei nei boppen ta, at er dochs mar wat op dyn bêd leit te sliepen, Jan?’ frege ik okkerdeis. ‘Wat hast dêr no oan?’
‘No,’ sei Jan, mei de iene hân set ik dan de kompjûter oan en mei de oare aai ik myn katsje eefkes. Dat fynt er moai.’
‘Fral Jan fynt dat moai’, tocht ik by mysels, want it heucht my noch dat ús mem eartiids tsjin my sei dat at bern har wat iensum fiele, dat se dan in bistke hawwe moatte, in marmot, in lamke of in knyn, makket neat út. Dan hawwe se wat by har en kinne se der wat mei om fandelje.

Justerjûn hie Jan al dûst en stie er mei de kat klear om nei boppen, doe’t ik Jopies eachjes wat al te wekker glinsterjen seach. Hy sloech ek wat mei de sturt. At er mei de sturt slacht, is dat meast in teken dat er ûntkomme wol. Mar hy sloech noch net sa hurd, miskien foel it wat ta. Ik warskôge Jan dochs mar efkes.
‘Jan, hy wol by dy wei, hy slacht mei de sturt.’
Jan seach ris in kear, mar allinnich it puntsje ferweegde.
‘Nee hear,’ sei er, ‘hy fynt it lekker.’

poëzydrokte

Kommende wiken bin ik mei de poëzy op paad.

Nee, net mei it Literêr Sirkwy,
dêr bin ik net foar frege wurden, mar yn
Amsterdam op 17 juny (Iepenbiere Bibleteek Amsterdam),
oan de kuierrûte fan de Lauwerswandeltocht takom 23 juny,
yn de Prinsetún fan Grins (26 of 27 july)
en op 8 septimber by it kultureel festival fan it Kollumer Oproer, yn it Witwaterbos fan Kollum.

It fleis fan pake Durk

Doe’t ik snein de sneonsbylage fan de Ljouwerter fan 2 juny lies kaam ik de namme ‘tante Hebel’ tsjin, om krekter te wêzen stie der: ‘De jus van tante Hebel’. ‘Hea’ tocht ik, ‘moat dat gjin tante Heabel wêze?’

En drekst wie ik nijsgjirrich, want ik hie ek in tante Heabel, tante Hepie seinen wy thús. Us mem har suster hiet sa, en ek fierderop yn de famylje sieten Heabeltsjes. It artikel gong oer de kollumnist Martin Bril en syn Fryske roots. Nei’t ik fierder lies kaam ik hieltyd mear bekende nammen tsjin en wat blykt: Bril en ik binne fiere famylje, syn mem en minent binne nichten. No is dat útsykjen fan besibbens altiten in grage beuzichheid fan Friezen. Kinst net mei in Fries om útens yn de kunde komme dat der net praat wurdt oer fan wa’tst ien biste en oftst dy-en-dy ek kinst. Skynber binne alle Friezen famylje fan inoar. Ja, dik kâns eins ek wol.

Doe’t ik my twa jier lyn bezich holden haw mei de stambeam fan ús heit en mem ha’k my fansels ek ferdjippe yn de Pilatten. En yndie, wat kamen der doe in ferhalen foar it ljocht. Ek al omdat de famyljes sa grut (en earm, fral yn de njoggentjinde ieu) wienen. Net earder as doe’t it spoar fan Ljouwert nei Grins oanlein waard klaude de famylje wat oerein, want doe krigen de manlju wurk by it spoar en dat betelle goed. Dêrnjonken hat de famylje altiten bekend stien om de feehannel. Ek dy smiet moaie ferhalen op. Ik hoopje dat Bril se opskreaun hat.

Wat hy neamt yn it artikel, dat der nei in optreden fan him trije nichtsjes op him ôfstapten en dat hy se net mear koe, mar wol drekst fernaam dat it famylje wie, fyn ik hiel wjerkenber. Der sitte trekken yn dy Pilatfamylje dy’t hieltyd weromkomme, en dat fernimst fral troch de ferhalen dy’t der ferteld wurde, mei steesoan deselde soart fiten en prinsipes. Wat ik net werom fyn by Bril is de Frysksinnigens, dy’t de Pilatten oars ek wol ha. Mar dat kin perfoarst lizze oan it feit dat hy gruttendiels bûten Fryslân opgroeid is. Hy ferstiet de taal wol, mar praten bliuwt by twa rigels en him lêze sil der ek net kinne. Miskien wie dat oars west at er hjir bleaun wie. De opmerking dat it wichtiger is foar in bern om te witten wêr’t Brussel leit as hoe’t Frjentsjer stavere wurdt yn it Frysk floeit dêr hast automatysk út wei en is ek mear de Hollânske opfetting. Hy hat noch net yn de gaten dat Friezen wolris trochsjitte yn harren stribjen de taal en kultuer te behâlden. Want ast it fleane litst, komt it net werom. En dan kinst sizze: ‘so what?’ Mar ik freegje my ôf; bliuwe de Pilatten dan de Pilatten noch wol?

It docht my tinken oan pake Durk Pilat. Pake Durk wenne op Sânbulten en kocht it fleis altiten by Abele Kamminga oer de wei. Abele Fogel (sa hiet syn frou) wiene slachter. Pake koft it fee yn, Abele kocht it fan pake en pake koft it fleis dan wer fan Abele. In kilo kowefleis, in pûn bargefleis, in leverwoarst en in stik as wat droege woarstjes wyks. Dat helle er saterdeimiddeis op. Sa gie dat, stielen wet. Sels doe’t pake út de hannel wie helle er it fleis noch by Abele wei. Trou as goud. Syn dochter Heabel sil it fleis ek grif ris taret hawwe. En de sjú.

Tante yn 'e tinte

Net safolle nijs fan it front hjirre; wy hawwe griperich west en dan hast net oeral sinne oan. It modderet mar wat troch sa. Yntusken hat it grutte World Servantsfeest wol west yn Boerum. Jan hat dielnommen yn de organisaasje en alles wat er dwaan moast is ek útfierd, al gienen guont dingen wol op it lêste momint. Hy hie dus ek de gryp, mar hat de jûns al yn de feesttinte west. De artysten ( Henk Wijngaard, Roef en Marjan, grutte Geart, Jan Johannes, Tseard en Nick en Simon (de freonen fan Jan Smit) ) wienen allegear en op tiid presint. De presintator fan Holland FM hat de saak wat oan inoar praat. De tinte wie goed fol en Van Kammen hie it spul netsjes foar inoar, bodyguards as kleankasten included.

Kinst ek sjen dat wy net mear wend binne om dat soart feesten mei te meitsjen. Ik kaam yn dy tinte en tocht: ‘earst mar ris in bakje kofje’, dus ik trêde op ‘e drankwein oan. Se hienen der sa’n moai brechje foar. ‘Maklik,’ toch ik, ‘foar at it wat wiet waar is, dan hoege de minsken net yn de drits om te wâdzjen’. Mar nee, dat wie it plak foar de obers, dêr hie ik neat te sykjen waard my al gau dúdlik makke. Dat tante moast mar werom, en achter de baalje keurich om in bakje kofje freegje. No, dat hienen se wol. Mar mei myn jild koenen se neat, ik moast earst muntsjes keapje seinen se. No, dan earst mar op nei de munteferkeapkarre. Dêr ha’k de eagen mar efkes tichtknypt foar de prizen, oars krije jo ek neat, no. Wer op nei de kofje, en ja hear, diskear hie ik it systeem goed folge. Kofje mei molke. Nei it twadde bakje koe om my it feest wol begjinne, mar it moast noch op gong komme. Ik seach om my hinne nei stuollen en taffeltsjes, mar dat is der tsjinwurdich net mear by.
‘Dêr goaie se mei, mem,’ sei Jan. Ik koe it my net foarstelle, mar goed, skynber is dat sa. Dat jo moatte de hiele jûne no stean. Gjin wûnder dat der gjin âlderein mear yn dy tinten komt. Dat is ommers net út te hâlden. ‘No ja, dan mar wat dûnsje’, tocht ik by mysels. Ik haw dus oant 1 oere nachts ta dûnse. Twa dagen like lam yn ‘e fuotten west as wat, mar dat docht neat.
Doe’t ik letter op ‘e jûn wer by de drankwein kaam om reade wyn, sei it oberkewat spytgnyskjend: ‘O, moatte jo neat hawwe mei molke?’ Ik sei: ‘Nee jonge, ik kom der hieltyd mear yn. No wyn en as ik aanst wer kom, kinst de bearenburch mar klear hâlde.’

Wat der net al driuwt

Driuw yn it limoer, myn jonkje,
no’t boppe it wetter brekt.
Dyn spegelbyld yn de plassen
makket skrassen op myn antlit,

ik kin net fierder mei de komeedzje.
Heit joech him der ûnder del,
do hiest mear myn fel. Der is
gjin remeedzje mear, remeron

kostet my de kop, dêr bliede
myn harsens. De himel spilet foar hel
om it wiif mei de blauwe mouwen.
Hjerstmis driuwt yn in loftballon.

Slavinken en fuotbalfans

Juster wie it dan einliks safier. It hie gâns fuotten yn ‘e grûn hân. Jan hie ferline wike freed al foar njoggenen foar de doar fan de sigarewinkel stien om kaartsjes te keapjen, doe’t baas fiskboer al belle wêr’t er bleau. Ja, dan moatst krekt wer op guont wachtsje dy’t in pakje sigretten, twa kaugomballen, de Privé en in krante ha moatte fansels. Mar goed, it wie slagge en nei in skrobbearring fan baas fiskboer wie er mar hurd oan it wurk gien mei de karre skjin te meitsjen en yn te laden foardat er mei de sjofeur op en paad soe.

De hiele wike hie er it der oer. Oars is er de rommel altiten kwyt, mar diskear waard der op de kaartsjes past as wie it goud. Piter soe mei. Piter is syn fuotbalkammeraat, in sportive jonge dy’t sels ek fuotballet. Jan fuotballet net by in klup. Net mear. Eartiids wol, doe’t er noch in jonkje fan in jier of tsien wie, mar se koenen allegear hurder rinne as hy en dêr fûn er mar neat oan. Mar sûnt koart hat er in spultsje fûn op it ynternet, en derby is hy dan de coach fan in alvetal. Hy moat yn- en ferkeapje, it geëamel fan spilers oanharkje at se foar te min ferkoft wurde ensa, en dat hat syn belangstelling foar it fuotbaljen en wat derom hinne hinget nij libben ynblaasd. Boppedat hellet Piter him ek wol gauris op om mei in pear oare maten efkes in baltsje te traapjen, dat it fuotbaljen leit him no wer wat nijer.

Ik tocht al: no hoopje ik al dat it wat in aardige wedstriid is, want it kaartsje hat him de helte fan syn lean koste en it soe al sneu wêze at der dan in lije wedstriid spile wurdt. Mar nee, dêr hoegde ik net oer yn te sitten, sei Jan, want it wie ommers Feyenoard tsjin Grins, dat waard altiten wol in spektakel. En ja hear; der wie fan alles bard: ûnderút skopperij, in reade kaart, in stikmannich giele kaarten en trije goals. It is my fan ‘e moarn mei spjelde en nuddel bestutsen.
Vink, sa hiet de skiedsrjochter, hie twa kear net sjoen dat it in penalty foar Grins west wie. Dat Jan soe Jan net wêze as er net hiel hurd meiraast hie:
‘Slavink, slavink....’

Ferkearde fragen of ferkearde leeftyd?

In âld karre of kerreven hawwe se noch net, mar al earne in hoal mei in stopkontakt.
Ik kaam thús sneintemiddei en de kast stie iepen en der misten buorden en pannen dy’t ik brûk foar it barbecuën. Efkes letter seach ik dat de frituerpanne ek fuort wie. No ja, doe hoegde ik it deksel fan de frieskast fansels net mear op te tillen; ik wist genôch.
De âld rot wie der letter wer stikem ynkommen en nei boppen slûpt.
Ik haw it mar gewurde litten.
Yn de itenspannen op it oanrjocht siet noch wat mayonêze en kurry, en it bestek lei yn de panne dêr’t de mannen it frituerde iten yn hân hienen.
Fan froeger wist ik noch dat myn bruorren ek altyd fan dy fret- en drinkplakjes hienen. De jeugd byinoar, wat frisdrinken of bier derby, muzykje oan en do hearst se de hiele middei of jûne net wer.
Dat giet der net om dat se thús gjin plak hawwe soenen, mar hja hawwe no ienris saken te besprekken dêr’t gjin folwoeksen earen by heare. Soks moatte jo as âlders oanfiele.
Lesten kamen wy fjouwer man sterk oer it mat, moai foar de tillvyzje oan in potsje bier. Hindert neat, hja binne sechtsjin west, mar doe’t ik derby sitten gie en frege wa’t foar stie mei it fuotbaljen wienen se ynienen samar fuort. Ferkearde fraach steld? Joast mei witte wêr’t se sa gau keard wienen.
Ek nei dat geheime hoal seker.

Maaiedei

Yn ‘e fierte sigeunermuzyk.
Do hevest de holle skean,
as harkest,
mar de eagen bliuwe leech,
wjerspegelje it Gebou,
it lûdsmozayk
fan griis en brún
net mear dat fûle blau.

Je zus rijdt

Op ‘e winkelstrjitte yn Surhústerfean hold in frou my oan; oft ik ek in pinne hawwe woe. Wis wol, in pinne komt altyd fan pas by in skriuwer. Der stie in moaie tekst op, sei se. Ja, dat wie ek sa, in bibelske tekst fan de Korintiërs seach ik. ‘Moai hear, tankewol’, sei ik en woe trochrinne, mar dat wie de bedoeling net fansels. Der wie ek in begeliedend ferhaaltsje by. Ik wie eins wat gleon, want Maaike hie my mei de mobyl skille dat se yn in kleanwinkel wat oan stie te passen en dat moast ik keure foardat se it keapje woe. Mar ik koe de frou foar my ek net foar de holle stompe wol? Dat ik haw se efkes rêstich oanheard, mar doe hie se noch folle mear spul by har. Boekjes en boekelizzers en sa. Ik koe alles wol fergees meikrije. No, ik kin dat wol brûke foar de kategisaasje, dat ik haw it yn tank oannommen. Op it lêst krige ik noch in kaaiehinger. Ik kaam fan Boerum, dat ik soe wol mei de auto wêze sei se. Dan koe de kaaiehinger moai by de autokaaien.

Doe’t ik thúskaam joech ik de kaaiehinger oan Jan. ‘Kin in kaai fan in skûter oanhingje’ sei ik.
It is al langer in tear punt tusken ús; Jan is in kear sakke foar it brommersrydbewiis en no ferrekt er it en doch it noch in kear oer. Salang’t er gjin rydbewiis hat, komt er net op ‘e skûter dy’t yn it hok stiet te ferrustjen.
‘Wat stiet der op dy kaaiehinger?’ frege Jan.
‘Je zus rijdt?! Ja, dat kin wol klopje, ik mei net op ‘e skûter ride hin?’
Hy gong fierder:
‘Mem leaut seker dat ik der in ûngelok mei krij omdat ik net in rydbewiis haw, en as ik it al doch, kriget mem de ferfrommele skûter werom mei in geve kaaiehinger deroan dêr’t opstiet: “Jezus redt”.
Mar dat leaut mem dan ek net mear, tink?’